Συνοπτικό Βιογραφικό
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1963. Σπούδασε Δημόσια Υγιεινή αλλά ασχολήθηκε βιοποριστικά με τη δημοσιογραφία, τη συγγραφή και τη μετάφραση. Από το 1982 και μετά έχει γράψει καμιά χιλιάδα άρθρα με αντικείμενο την έρευνα του παραφυσικού και του αγνώστου, την αστροναυτική-αστρονομία, την ανθρωπολογία-εθνολογία-λαογραφία, κ.α.
Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί δεκαεννιά βιβλία του -δεκαπέντε non fiction και τέσσερα science-fiction. Κείμενα και διηγήματά του έχουν επίσης εμφανιστεί σε ανθολογίες και συλλογικά έργα. Έχουν εκδοθεί επίσης και έξι μονογραφίες. Έχει επίσης μεταφράσει πάνω από 60 βιβλία –επιστημονικά και λογοτεχνικά.
ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΕΜΠΟΣ
Η Πρώτη Περίοδος της Έρευνας των ΑΤΙΑ στην Ελλάδα
1946 - 1989
Μια Αδρή Προσέγγιση
Σχεδόν ογδόντα χρόνια μετά την «επίσημη» έναρξη του φαινομένου, το θέμα των ΑΤΙΑ παραμένει αινιγματικό. Η συντριπτική πληθώρα των περιπτώσεων είναι φαινόμενα με συμβατική ερμηνεία, αλλά υπάρχει ένας «σκληρός πυρήνας» που αντιστέκεται στις συμβατικές ερμηνείες.
Στη χώρα μας, η εξέλιξή του φαινομένου ακολούθησε το γνωστό δρόμο: αρχικά πλήρης άγνοια, ετεροχρονισμένη και χάωδης άφιξη διαφόρων τάσεων και στο τέλος πλήρης επικράτηση ενός αχταρμά από συνωμοσιολογικές θεωρίες, αυθαίρετες υποθέσεις, παραπληροφόρηση, ανοησίες, εικασίες και μισές αλήθειες. Εδώ υπάρχει όμως κάτι που είναι άγνωστο στο κοινό -ακόμα και στο εξειδικευμένο κοινό.
Η εξέλιξη αυτή είναι φαινομενικά γραμμική. Τυχαίνει όμως να μην είναι ακριβώς γραμμική. Η αλήθεια είναι πως το φαινόμενο των ΑΤΙΑ με την κλασική του μορφή –δηλαδή όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά το 1947- ακολούθησε μια πορεία με σκαμπανεβάσματα. Η ιστορική του πυκνότητα είναι κυμαινόμενη.
Μια χρονοβόρα και μεγάλη έρευνα στις παλιές εφημερίδες, την οποία πραγματοποίησα την περίοδο 2009-2011 στην Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων απέδωσε –εκτός του πακτωλού των αποκομμάτων- και μια σφαιρική εικόνα του φαινομένου των ΑΤΙΑ και –κυρίως- της πρόσληψής του από το ελληνικό κοινό (απλούς ανθρώπους αλλά και επιστήμονες). Παραδείγματος χάρη, στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1950 έχουμε πολύ περισσότερες αναφορές και πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον εκ μέρους του κοινού απ’ ό,τι πχ σε όλη σχεδόν τη δεκαετία του 1960 και τις αρχές εκείνης του 1970, παρότι θα πίστευε κανείς το αντίθετο. Το γιατί συνέβη αυτό είναι μια άλλη ιστορία την οποία έχω αναλύσει εκτενώς στο βιβλίο μου Το Πνεύμα του Χρόνου (εκδόσεις Δαιδάλεος, 2013).
Η σύγχρονη ιστορία της έρευνας των ΑΤΙΑ στην Ελλάδα αρχίζει λίγο πριν την «επίσημη» έναρξη του φαινομένου με την περίφημη θέαση του Kenneth Arnold στις 24 Ιουνίου 1947. Για την ακρίβεια, ξεκινά το φθινόπωρο της προηγούμενης χρονιάς –στον απόηχο του κατακλυσμικού κύματος εμφάνισης «πυραύλων-φαντασμάτων» στη Σκανδιναβία (και όχι μόνο) οι οποίοι «επισκέφθηκαν» και τη χώρα μας.
Το 1946 το πολιτικό κλίμα στη χώρα μας είναι εξαιρετικά τεταμένο, ενώ η πρώτη φάση του Εμφυλίου έχει ήδη ξεκινήσει, με ένοπλες επιθέσεις κομμουνιστών ανταρτών εναντίον σταθμών Χωροφυλακής ενώ οι συγκρούσεις στην ύπαιθρο γίνονται έγιναν συχνότερες. Αρχίζουν οι διώξεις και οι θανατικές εκτελέσεις. Την 1η Σεπτεμβρίου 1946, μέσα σε κλίμα αυξανόμενης έντασης πραγματοποιήθηκε το δημοψήφισμα για την επάνοδο του βασιλιά Γεωργίου Β΄. Το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν 70% υπέρ της επανόδου. Η επιστροφή του βασιλιά θα σήμαινε αυτομάτως και την κλιμάκωση του Εμφυλίου.
Στις 5 Σεπτεμβρίου, ενώ ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Τσαλδάρης βρισκόταν στο Λονδίνο, δήλωσε σε μια συνέντευξη τύπου ότι «ιπτάμενοι πύραυλοι» είχαν θεαθεί στους ουρανούς της βόρειας Ελλάδας. Συγκεκριμένα, δώδεκα πύραυλοι είχαν εντοπιστεί τη νύχτα της 1ης Σεπτεμβρίου, ημέρας του δημοψηφίσματος, από Έλληνες στρατιωτικούς διοικητές και Βρετανούς αξιωματικούς στη Θεσσαλονίκη. Οι υπόλοιποι είχαν θεαθεί από διάφορες περιοχές –από τη Σταυρούπολη ως την Καστοριά, και πάνω από τις Σέρρες και τη Δράμα. Ο Τσαλδάρης είχε δηλώσει διπλωματικά ότι δεν ήταν γνωστή η προέλευση των πυραύλων. Η δήλωση επιβεβαιώθηκε και στην Αθήνα από τον υπουργό Εξωτερικών Στέφανο Στεφανόπουλο.
Στον απόηχο των «πυραύλων-φαντασμάτων» της Σκανδιναβίας, η ευλογοφανέστερη θεωρία ήταν ότι επρόκειτο για δοκιμές νέων όπλων –πιθανώς σοβιετικών. Έτσι δεν είναι καθόλου απρόσμενο που η απειλή αυτή εμφανίστηκε στους ουρανούς της Βόρειας Ελλάδας, μιας περιοχής επικίνδυνα κοντά στους βόρειους γείτονες που την εποχή εκείνη ήταν άσπονδοι εχθροί. Ένα κύμα φημών και ανεπιβεβαίωτων ειδήσεων ξέσπασε μετά την ανακοίνωση, ενώ τα περάσματα των «πυραύλων» συνεχίστηκαν.
Στις 9 Σεπτεμβρίου, ο Παύλος Σαντορίνης (1893-1986), τότε υφηγητής της Εφαρμοσμένης Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, σημαντική προσωπικότητα με πρωτοποριακό έργο στο εξωτερικό και, όπως θα γινόταν γνωστό χρόνια αργότερα, μέλος μυστικής επιτροπής για την έρευνα περί της προέλευσης των «πυραύλων», μίλησε στο Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών. Σχολιάζοντας το σκανδιναβικό κύμα των «πυραύλων-φαντασμάτων» είπε ότι θα πρέπει να πρόκειται για εξαιρετικά προηγμένο όπλο. Οι πύραυλοι θα πρέπει να ήταν κατευθυνόμενοι (δεδομένου ότι είχαν παρατηρηθεί να στρίβουν) και μάλιστα εφοδιασμένοι με «ηλεκτρονικόν εγκέφαλον»[1]. Εν γένει κατέληξε στο συμπέρασμα ότι κάποια χώρα έκανε επίδειξη νέων όπλων τα οποία μπορεί να αντιτάξει εναντίον εχθρικής αεροπορίας με ατομικές βόμβες.
Θέλει να δείξη ότι δεν την φοβείται. Προς τούτο πρέπει να δείξη ότι έχει εις την διάθεσίν της αυθοδηγουμένας Ρουκέτας, δια την άμυνάν της, ως και Ρουκέτας επιθέσεως, τας οποίας δύναται να αποστείλη όπου θέλει εντός της Ευρώπης. Προβαίνει συνεπώς εις επιδεικτικάς εκτοξεύσεις προς Δανίαν, Σουηδίαν, Νορβηγίαν, Ελβετίαν, Ελλάδα κλπ, τας αφίνει να κατέρχονται εις χαμηλά ύψη, δια να τας ιδή όλος ο κόσμος και τας ξαναοδηγή πίσω. Παρουσιάζει δηλαδή την τελειότητα του μηχανισμού των. Η […] καταπληκτική ασφάλεια πτήσεως [των] Ρουκετών-Φαντασμάτων, όπως τας αποκαλούν, πείθει κάθε ειδικόν ότι […] πρόκειται μάλλον περί τελειοτάτων τύπων συγχρόνων όπλων.[2]
[1]Αυτό που σήμερα ονομάζουμε «υπολογιστή».
[2]Παύλος Σαντορίνης, «Ρουκέττες-Φαντάσματα – Αι δυνατότητες του νέου όπλου», Εμπρός, 11.9.1946.
Όπως κάθε κύμα σχετικών φαινομένων, έτσι και εκείνο των πυραύλων-φαντασμάτων υποχώρησε μετά από λίγες μέρες. Στο πλαίσιο της εκλογίκευσης και του υποσυνείδητου θαψίματος κάθε τέτοιου σμήνους «ενοχλητικών» περιστατικών, το ζήτημα ξεχάστηκε και αποτέλεσε απλώς μια υποσημείωση στην αιματοβαμμένη ιστορία του Εμφυλίου Πολέμου.
Τα αμέσως επόμενα χρόνια, με την «επίσημη» έναρξη της σύγχρονης μορφής του φαινομένου, το ελληνικό κοινό –τουλάχιστον το κοινό των εφημερίδων- άρχισε να εξοικειώνεται με το νέο φαινόμενο, που τότε ονομάστηκε «ιπτάμενοι δίσκοι». Η εκδοχή ότι επρόκειτο για μυστικά όπλα ταίριαζε με το πνεύμα της εποχής και το κλίμα του φόβου απέναντι στην εξωτερική και την εσωτερική απειλή, ενώ η εκδοχή ότι επρόκειτο για «διαπλανητικά μηχανήματα» έπεφτε ουσιαστικά στο κενό. Στην Ελλάδα δεν είχε υπάρξει Βιομηχανική Επανάσταση ούτε και εξοικείωση με το ρασιοναλισμό και την τεχνολογία. Για τους λόγους αυτούς, η υπερφυσική/μεταφυσική διάσταση των ΑΤΙΑ ήταν έντονη στην ελληνική κοινωνία και το φαινόμενο συγχεόταν πολλές φορές με χώρους που έμοιαζαν ολότελα ξένοι –όπως η Παραψυχολογία και ο Πνευματισμός. Για τον ίδιο λόγο, η Δαιμονική Υπόθεση περί της προέλευσης των ΑΤΙΑ ήταν ανέκαθεν δημοφιλής –όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Η άποψη του επιστημονικού κατεστημένου ήταν –προβλέψιμα- άκρως συντηρητική. Το Μάρτιο του 1950, στο πλαίσιο μιας από τις πρώτες σχετικές συνεντεύξεις, ο διευθυντής του Αστεροσκοπείου Αθηνών και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Σταύρος Πλακίδης (1893-1990) και ο υποδιευθυντής Γεώργιος Αδαμόπουλος μίλησαν για μυστικά όπλα ο πρώτος και παρερμηνείες αστρονομικών φαινομένων ο δεύτερος. Η συλλήβδην απόρριψη του φαινομένου θα ήταν καθολική επί δεκαετίες από το ελληνικό επιστημονικό κατεστημένο. Η αντιμετώπιση αυτή αφορά και πολλά άλλα «καινά δαιμόνια» και φανερώνει το βαθύτερο ιδεολογικό συντηρητισμό και εσωστρέφεια που χαρακτηρίζει το ελληνικό συλλογικό ασυνείδητο. Και μετά τις συνεντεύξεις, ο δημοσιογράφος καταλήγει:
Είνε λοιπόν ομαδική ψύχωσις, οπτική απάτη, φαντασία, μετεωρίται, βολίδες, διάττοντες, κομήται ή σκηνοθεσία ψυχρού πολέμου αυτοί οι περιβόητοι ‘ιπτάμενοι δίσκοι’; Γιατί αυτό που ισχυρίζονται μερικοί ευφάνταστοι Αμερικανοί, ότι δηλαδή προέρχονται με μηχανήματα από άλλον πλανήτην, ούτε ως αστείον δεν το δέχονται οι αρμόδιοι επιστήμονες.[1]
Πέρα από την υλική (ή όχι και τόσο υλική) «απειλή εξ ουρανού», οι ιπτάμενοι δίσκοι και οι «πιλότοι» τους έχουν σημαντική αλληλοσύνδεση με τα «πνεύματα» (με την έννοια των ασώματων υπερκόσμιων οντοτήτων). Όσο και να μοιάζει περίεργο, ο Πνευματισμός θα παίξει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του φαινομένου στην Ελλάδα. Σε μια πνευματιστική συνεδρία (η ημερομηνία είναι αβέβαιη αλλά έγινε μεταξύ 1947 και 1950) η οποία πραγματοποιήθηκε στον Πειραιά τέθηκε στο μέντιουμ Ε.Φ. η ερώτηση αν οι νεοεμφανισθέντες «ιπτάμενοι δίσκοι» ήταν γήινης προέλευσης ή προέρχονταν από γειτονικούς πλανήτες.
Οι ιπτάμενοι δίσκοι είναι πραγματικότης και όχι οφθαλμαπάτη όπως μερικοί ισχυρίζονται. Το σφάλμα έγκειται στο εξής. Ότι θεωρείτε όλα αυτά τα φωτεινά ταχύτατα σκάφη ως δίσκους, ενώ δεν είναι όλοι δίσκοι, ούτε προέρχονται όλοι από την γη […] Οι πραγματικοί δίσκοι είναι γήινοι και κινούνται με μικρή ταχύτητα εν σχέσει με την ταχύτητα των άλλων. Την ατμόσφαιρά σας διασχίζουν εκτός των πραγματικών δίσκων και τεράστια κυλινδρικά σκάφη προερχόμενα από γειτονικούς πλανήτες και τα οποία λόγω της μεγάλης ταχύτητάς των δημιουργούν την εντύπωσι δίσκων. Το πλήρωμα των διαπλανητικών αυτών σκαφών, επανειλημμένως έχει διασχίσει την γήινη ατμόσφαιρα και έχει μεταδώσει στη βάσι του πλήρη περιγραφή των ατμοσφαιρικών συνθηκών του πλανήτου σας και της γεωγραφικής του διαμορφώσεως. Κατέχουν πλήρη στοιχεία της κατανομής του πληθυσμού επί του φλοιού της γης, προετοιμάζονται δε και μελετούν επίμονα προσγείωσι ή προσθαλάσσωσι των διαπλανητικών αυτών σκαφών. Μιαν ωραίαν πρωίαν θα μείνετε κατάπληκτοι από την ομαδικήν των εμφάνισι. Μη φοβάσθε όμως η προσέγγισις αυτή θα έχη άριστα αποτελέσματα για την πρόοδο της ανθρωπότητος[…][2]
Κατοπινές συνεδρίες με μέντιουμ, θα είχαν ως αποτέλεσμα μια πλημμυρίδα περιγραφών των ιπταμένων δίσκων και των πιλότων τους. Το 1949 στο πλαίσιο κάποιων άλλων συνεδριών με εστία ένα μέντιουμ αυτόματης γραφής, ο πνευματικός οδηγός «Αλέξανδρος» είπε τα εξής ενδιαφέροντα.
[1]Σπ. Αυλωνίτης, «Η γνώμη των Ελλήνων ειδικών δια τους ιπταμένους δίσκους», Ακρόπολις 28.3.1950.
[2]Αλέξανδρος Μπέλλος, Ο Κόσμος Δίχως Θάνατο, σελ. 108.
Είναι δικαιολογημένη η ανησυχία του κόσμου από τις παράδοξες εμφανίσεις μυστηριωδών αντικειμένων εντός της γηίνης ατμοσφαίρας. Πολλά ελέχθησαν περί αυτών, ένα όμως είναι γεγονός, ότι η ανθρώπινη ιστορία πρόκειται να αλλάξη τον ρουν της χάρις στην επικείμενη ομαδική προσγείωσι των κατοίκων του Άρεως οι οποίοι θα επηρεάσουν το μέλλον σας.
Καθυστερούν από φόβο μήπως παραδώσουν κατά λάθος στους γήινους ένα τρομερό όπλο καταστροφής, επίσης είναι συνηθισμένοι σε πιο πολύ κρύο, αραιότερο αέρα και μικρότερη βαρύτητα γι αυτό και καθυστερούν.[…]
Σεις προκειμένου περί των Ουρανίων σωμάτων ομιλείτε περί έλξεως και αλληλεπιδράσεως, πρόκειται όμως δια την περιστροφήν των και την περιδίνησίν των εντός του κενού, το οποίον δια της περιστροφής των και της περιδινήσεώς των μεταβάλλεται εις χώρον […] στερεόν, στερεώτερον του υλικού υποβάθρου. Αυτή αύτη η ύλη βασίζεται εις την περιδίνησιν της αρνητικής ενεργείας η οποία κατ’ αυτόν τον τρόπον υλοποιείται μεταβαλλομένη αρχικώς εις θετικήν ενέργειαν και ύστερα εις ύλην.[1]
Η επικείμενη προσγείωση παραπέμπει φυσικά σε μια εκκοσμικευμένη Δευτέρα Παρουσία, σε μια εποχή που το υπερκόσμιο συγχέεται με τον διαστημικό χώρο. Η βασική αυτή ιδέα θα επαναλαμβανόταν διαρκώς τις επόμενες δεκαετίες, ενώ αποτέλεσε το βασικό μήνυμα των «εξωγήινων» που έρχονταν σε ουσιαστική επαφή με ανθρώπους («επαφικούς») αρχής γενομένης στη δεκαετία του 1950. Οι εξωγήινοι προέρχονταν από τον Άρη, την Αφροδίτη ή άλλους άγνωστους πλανήτες, είχαν πάντα φιλικές διαθέσεις, διαβίβαζαν μηνύματα αδελφότητας, αγάπης και ειρήνης (ακριβώς αυτά που διαβιβάζουν κατά κανόνα τα «πνεύματα» στις πνευματιστικές συνεδρίες). Είναι ενδιαφέρουσα επίσης η ψευδοεπιστημονική «διδασκαλία» -ακόμα ένα χαρακτηριστικό τέτοιων επικοινωνιών.
Η παραψυχική διάσταση των ΑΤΙΑ θα εκφραστεί την εποχή εκείνη, και μάλιστα αρκετά πρώιμα, με την θεωρία του Αργύριου Κούζα, ενός γιατρού από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος τον Οκτώβριο του 1952 θα υποστηρίξει ότι τα μυστηριώδη αυτά φαινόμενα δεν είναι ούτε εξωγήινα διαστημόπλοια, ούτε μυστικά όπλα, αλλά «εκτοπλάσματα ψυχογενούς οντογονίας»[2] Ο Κούζας, με αφορμή το τεράστιο κύμα εμφάνισης ιπταμένων δίσκων στις ΗΠΑ το καλοκαίρι του 1952 και την γενική ανησυχία που προκλήθηκε, συνέταξε σχετική έκθεση την οποία απέστειλε στο αμερικανικό υπουργείο Αεροπορίας των ΗΠΑ, όπου ανέφερε χαρακτηριστικά:
Προαισθάνομαι λοιπόν ότι και αι ψυχαί των τεθνεώτων ομαδικάς συμφοράς εκ της ανησυχαστικής εξελίξεως των εγκοσμίων, δεικνύουν συμβολικώς από τον άλλον κόσμον ‘τέρατα εν τω ουρανώ και σημεία επί της γης κάτω…’ Ιπτάμενοι δίσκοι, οράματα εις τον ουρανόν, εκτοπλάσματα εις την γην, παρετηρήθησαν από ετών και εν Ελλάδι, είναι δε πιθανόν ότι τα υπερφυσικά ταύτα φαινόμενα […] θα εξακολουθήσουν, υπαρχόντων των αιτίων, των ατόμων τα οποία τα προκαλούν.[3]
Ο Κούζας υπέβαλε στο Γενικό Προξενείο των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη αναφορά με τη θεωρία του επισημαίνοντας ότι τέτοια φαινόμενα «είναι εκτοπλάσματα ψυχογενή και πως πρέπει να μελετώνται αντί να πυροβολώνται».[4] Ο Κούζας ουσιαστικά συνέχιζε τις πρωτοποριακές θεωρίες του γιατρού Μηντ Λέην (Mead Layne, 1883 - 1961)[5], ο οποίος στα τέλη της δεκαετίας του 1940 είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα ΑΤΙΑ έρχονταν από έναν φασματικό κόσμο που ονόμασε Αιθερία. Τα «αιθερόπλοια» ταξίδευαν ανάμεσα στον κόσμο αυτό και στον δικό μας κόσμο, που αποτελείτο από «πυκνότερη ύλη» -με την αποκρυφιστική-μαγική έννοια.
Στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950 το ελληνικό κοινό –τουλάχιστον στην Αθήνα και τουλάχιστον αυτό που διάβαζε εφημερίδες- είχε αρχίσει να εξοικειώνεται κάπως με το θέμα των ιπταμένων δίσκων. Τα σχετικά δημοσιεύματα έδιναν και έπαιρναν, ενώ το όλο θέμα συνδεόταν στενά τόσο με την ατομική βόμβα και τους πυραύλους όσο και με τον πλανήτη Άρη. Το περίφημο κύμα εμφανίσεων και προσγειώσεων ΑΤΙΑ του 1954 έγινε αισθητό και στην Ελλάδα μέσα από αυτά τα δημοσιεύματα –τα οποία γίνονταν πολλές φορές και πρωτοσέλιδα.
Στις ελληνικές εφημερίδες, οι αναφορές των θεάσεων συνοδεύονταν από μακροσκελή άρθρα, αναλύσεις, γνώμες, χρονογραφήματα και ποικίλα σχόλια. Όσοι δεν θεωρούσαν το φαινόμενο ως απάτη ή παραίσθηση, αμφιταλαντεύονταν μεταξύ της Εξωγήινης Υπόθεσης και της θεωρίας περί μυστικών όπλων.
Η θεωρία περί «μυστικού όπλου» είναι ακόμα αρκετά δημοφιλής και υιοθετείται από κάποιους Έλληνες αστρονόμους, όσους δεν απορρίπτουν ασυζητητί τους ιπτάμενους δίσκους ως αποκυήματα φαντασίας, απάτες ή παρερμηνείες φυσικών φαινομένων. Ο Δημήτριος Κωτσάκης (1909-1986), καθηγητής της Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δηλώνει ότι οι ιπτάμενοι δίσκοι δεν είναι παρά αντικατοπτρισμοί, οφειλόμενοι στη διάθλαση του φωτός –επαναλαμβάνοντας τις απόψεις του Αμερικανού αστρονόμου Ντόναλντ Μένζελ (Donald Menzel (1901-1976).[6] «Εις το ό,τι αφορά τους υποτιθεμένους κατοίκους του Άρεως κλπ φαίνεται ότι όλα αυτά –αφαιρουμένου του ποσοστού της φαντασίας- περιέχουν εις πλείστας περιπτώσεις πυρήνα αληθείας. Και ο πυρήν αυτός περικλείει όχι βέβαια άνθρωπον του Άρεως, αλλά κοινόν άνθρωπον της αμαρτωλής Γης, αεροπόρον αλεξιπτωτιστήν, κατερχόμενον στο έδαφος με ατομικόν ελικόπτερον διεσκευασμένον εις σφαίραν, κατά το πρότυπον των τελευταίων τελειοποιήσεων της αερομηχανικής. Όταν ένας αφελής ή απληροφόρητος άνθρωπος, σκάπτων τον αγρόν του κάπου εις τον κάμπον, ιδή ένα τέτοιον γουνοφορεμένο και παράδοξα ντυμένον άνθρωπον να βγαίνη από το αεροσκάφος του, πιθανώτατο είνε να υποθέση ότι ο αεροπόρος ούτος δεν είναι… εκ του κόσμου τούτου και να διαδώση ό,τι του κατέβη στο κεφάλι».[7] Ο Κ. Μακρής, υφηγητής της Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ακολουθώντας προβλέψιμα την ανθρωποκεντρική λογική, θεωρεί ότι, αν υπάρχουν, οι ιπτάμενοι δίσκοι είναι ανθρωποποίητα όπλα και όχι διαστημόπλοια, διότι «δεν θα εξηφανίζοντο μόλις τους επλησίαζε άνθρωπος. Απεναντίας θα προσεγειούντο εις κάποιο κεντρικό σημείον και θα εξεδήλωναν σαφώς τας επιθυμίας των, τους λόγους της επισκέψεώς των».[8]
Η ομοφωνία των Ελλήνων αστρονόμων σε ό,τι αφορά την από συντηρητική έως απροκάλυπτα εχθρική αντιμετώπιση του φαινομένου των ΑΤΙΑ διαχρονικά, είναι κλασικό χαρακτηριστικό του ελληνικού επιστημονικού κατεστημένου. Ο Παύλος Σαντορίνης θα μιλήσει κι αυτός για μυστικά όπλα:
Εφ’ όσον πριν από μίαν ολόκληρον δεκαετίαν είχεν επιτευχθή υπό του ανθρώπου η μελέτη και η εν μέρει κατασκευή καταπληκτικών, όντως, μυστικών όπλων, είνε λίαν ενδεχόμενον σήμερον να έχουν πραγματοποιηθή επ’ αυτών επαναστατικαί τελειοποιήσεις. Η εμφάνισις των ‘μυστηριωδών’ όπως τα ονομάζουν, αντικειμένων, των ιπταμένων δίσκων, με πείθει εμέ προσωπικώς, ότι αι τελειοποιήσεις αυταίεπραγματοποιήθησαν. Τούτο βεβαίως δεν σημαίνει ότι δύναμαι να γνωρίζω ποίοι ακριβώς είνε οι κατασκευαστές των.[9]
Αργότερα όμως ο Σαντορίνης θα αλλάξει γνώμη, όπως θα δούμε.
Στη δεκαετία του 1960 οι αναφορές για εμφανίσεις ΑΤΙΑ συνεχίζονται και όσο η ελληνική κοινωνία ξεφεύγει από την μεταπολεμική ανέχεια, το ενδιαφέρον αυξάνεται. Τα ΑΤΙΑ ως εξωγήινα σκάφη παγιώνονται στην αντίληψη μιας (πολύ μικρής) μερίδας του κοινού, αν και ο επιστημονικός κόσμος παραμένει απροκάλυπτα εχθρικός. Η έναρξη του αγώνα δρόμου του Διαστήματος μεταξύ των υπερδυνάμεων είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει το φαινόμενο. Παράλληλα όμως παρατηρείται και μια «κόπωση» του ελληνικού κοινού. Δεδομένου ότι δεν υπήρξε κάποια θεαματική εξέλιξη, το φαινόμενο περνά σε δεύτερο πλάνο και υποβόσκει στο παρασκήνιο. Έπρεπε να φτάσουμε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 για να δημιουργηθούν οι πρώτοι πυρήνες της σχετικής έρευνας στη χώρα μας.
[1]«Οι Άρειοι ετοιμάζονται να προσγειωθούν», Υπερφώς, τ. 7, Μάρτιος 1953.
[2]«Οι ιπτάμενοι δίσκοι είναι ψυχοπνευματικά φαινόμενα», Ο Κόσμος της Ψυχής, έτος Δ, τ. 6, 1953, σελ. 330-331.
[3]«Η σταλείσα από τον ιατρόν κ. Κούζαν έκθεσις εις το υπουργείον Αεροπορείας της Βάσιγκτων περί των ιπταμένων δίσκων», Ο Κόσμος της Ψυχής, έτος Ε, τ. 4, 1954, σελ. 58.
[4]«Οι ιπτάμενοι δίσκοι είναι φαινόμενα ψυχοπνευματικά», Υπερφώς, τ. 6, Ιανουάριος 1953.
[5] Ο αναγνώστης θα βρει περισσότερες πληροφορίες για τον Meade Layne στο Κεφάλαιο 3
[6]Ο Μένζελ ήταν από τους πρώτους «απομυθοποιητές» των ΑΤΙΑ και το βιβλίο του The World of Flying Saucers (1953) έγινε η «Βίβλος» των αρνητών του φαινομένου.
[7]«Ένας Έλλην αστρονόμος εξηγεί τι πράγματι είναι οι ιπτάμενοι δίσκοι», Βραδυνή 26.10.1954.
[8]«Οι Έλληνες επιστήμονες ερευνούν το μυστικόν των ιπταμένων δίσκων», Ακρόπολις 31.10.1954.
[9]«Οι ιπτάμενοι δίσκοι είνε πραγματικότης, λέγει ο καθηγητής του Πολυτεχνείου κ. Σαντορίνης», Ακρόπολις 3.11.1954.
Συγκεκριμένα, στις αρχές του 1969 δημιουργήθηκε η πρώτη οργανωμένη κίνηση έρευνας, με τη μορφή του Τμήματος Εξωγήινων Μελετών (ΤΕΜ) και Ψυχικών Ερευνών του συλλόγου Εταιρεία Πνευματικής και Επιστημονικής Αναπτύξεως (ΕΠΕΑΝ)[1], ο οποίος είχε ιδρυθεί αρχικά το 1963.[2] Πρόεδρος του ΤΕΜ γίνεται ο Γιώργος Μπαλάνος (1944-2020), ο αδιαμφισβήτητος «πατριάρχης» του χώρου της Αναζήτησης στην Ελλάδα. Ο Μπαλάνος ήταν τότε (και επί σειρά ετών) αντιπρόσωπος της APRO[3] στην Ελλάδα. Έχοντας πρόσβαση σε πλούσια ξένη βιβλιογραφία, θα ήταν ο πρώτος που θα έφερνε το ελληνικό κοινό «φάτσα με φάτσα» με το πρόβλημα των «ιπταμένων δίσκων», παρουσιάζοντάς το με ενάργεια και σφαιρικότητα στα κατοπινά βιβλία του.
Ας αναφέρουμε εδώ πως ο γνωστός παλαίμαχος ερευνητής ΑΤΙΑ, Μάκης Ποδότας, ήταν κι αυτός ένα από τα μέλη του ΤΕΜ, έχοντας γνωρίσει το Μπαλάνο το 1967 και εντασσόμενος σε μια άτυπη ομάδα ερευνών που σχηματίστηκε από φίλους και συμμετέχοντας στην πρώτη βασική έρευνα του ΤΕΜ, στην περίφημη Σπηλιά του Νταβέλη το 1969.
Η πάροδος των χρόνων θα φέρει την απαρχαίωση των όρων «ιπτάμενος δίσκος» και «Αρειανός». Ταυτόχρονα, και όσο περνούν τα χρόνια, παρατηρείται και η διαμόρφωση ενός άλλου τρισχιδούς χαρακτηριστικού: το επιστημονικό κατεστημένο παραμένει σαφώς εχθρικό/αρνητικό, υπάρχουν πυρήνες ιδιωτικής έρευνας, αλλά ταυτόχρονα οι εφημερίδες γελοιοποιούν κατά κανόνα το θέμα, ή το εκλαμβάνουν πολύ ελαφρά.[4]
Την ίδια εποχή, ο Παύλος Σαντορίνης παραχωρεί ραδιοφωνική συνέντευξη με θέμα τους ιπτάμενους δίσκους στον δημοσιογράφο και συγγραφέα Κωστή Μεραναίο (1913-1986) η οποία μεταδίδεται από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ) στις 8 Φεβρουαρίου 1966. Σε αυτή αναφέρεται αναλυτικά σε πολλές περιπτώσεις θεάσεων, επισημαίνει τις αναφορές για προσγειώσεις και εμφάνιση ανθρωποειδών επιβατών και κάνει κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες σκέψεις για το θέμα της «εξωγήινης επαφής».[5]
Η αντίστιξη διαστήματος/τεχνολογίας από τη μία και παραδοσιοκρατίας/ ορθόδοξου θρησκευτικού δόγματος από την άλλη είναι χαρακτηριστική σε ένα 24σελιδο φυλλάδιο με τίτλο Οι Ιπτάμενοι Δίσκοι και η Εξήγησις Αυτών, που κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1967, γραμμένο από τον γυμνασιάρχη φιλόλογο Παναγιώτη Αντύπα. Ο γυμνασιάρχης λέει ότι υπήρξε και ο ίδιος μάρτυρας εμφάνισης ΑΤΙΑ το 1950 και το 1960 στην Κεφαλονιά[6] και ότι επιχειρεί να διατυπώσει μια λογική ερμηνεία για το φαινόμενο στηριζόμενος (αναμενόμενα) «αφ’ ενός μεν εις την Αγίαν Γραφήν αφ’ ετέρου δε εις αρχαίους Έλληνας ποιητάς και συγγραφείς, καθώς και εις παρατηρήσεις και σκέψεις ημών των ιδίων» και ότι με την ερμηνεία αυτή προσφέρει «μίαν ακόμη απόδειξιν της θείας δυνάμεως του Ελληνοχριστιανικού πνεύματος». Ο γυμνασιάρχης θα ισχυριστεί ότι εξωγήινοι δεν υπάρχουν επειδή δεν το αναφέρει η Αγία Γραφή, αφού τα άστρα προορίζονται για να φωτίζουν τη Γη αποκλειστικά και για τίποτε άλλο, συνεπώς δεν έχουν για προορισμό την κατοίκηση. Τα ΑΤΙΑ προκαλούν «τον κλονισμόν της πίστεως εις την Αγίαν Γραφήν, η οποία […] διδάσκει εμμέσως ότι οι αστέρες δεν κατοικούνται, την ανησυχίαν, τον φόβον, τον οποίον προκαλούν εις πολλούς ανθρώπους και την αμοιβαίαν υποψίαν των ανθρώπων, υποπτευομένων αλλήλους ως κατασκευαστάς των ιπταμένων δίσκων δια σκοπούς πολεμικούς ή άλλους εκβιαστικούς».
Συμπέρασμα: «Τα πονηρά πνεύματα, δηλαδή οι δαίμονες, εμφανίζουν ή κατασκευάζουν τους ιπτάμενους δίσκους, προς πραγματοποίησιν των μισανθρώπων σκοπών των [...]». Κατόπιν παραθέτει και περαιτέρω «αποδείξεις», όπως εδάφια από τη Βίβλο και από τα ευχολόγια της εκκλησίας. «Συμπεραίνομεν λοιπόν ότι οι δαίμονες γνωρίζουν και δύνανται να εμφανίζωνται και υπό την μορφήν των ιπταμένων δίσκων ή να κατασκευάζουν αυτούς εκ πραγματικής ύλης ή και Ατομικής Ενεργείας […] Επιβαίνουν δε οι ίδιοι επί των ιπταμένων μηχανών των και εμφανίζονται υπό μορφήν ανθρωποειδών όντων προς εξαπάτησιν της Ανθρωπότητος δια να κάμουν εις αυτήν το κακόν, το οποίον, ως είπομεν, δύνανται να κάμνουν οι ιπτάμενοι δίσκοι».
Η Δαιμονική Υπόθεση ως ερμηνεία των ΑΤΙΑ δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο, ούτε και αποκλειστικότητα της Ελλάδας, αλλά οι συνθήκες στη χώρα μας ήταν τέτοιες ώστε αυτή η ερμηνεία να ταιριάξει γάντι, δεδομένου ότι η συμβατική επιστήμη ήταν απόλυτα εχθρική προς το φαινόμενο –αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο για μεταφυσικές ερμηνείες. «Οι Έλληνες επιστήμονες είναι κατηγορηματικοί», γράφει η Αθηναϊκή (4.1.1967) «Μύθος οι ιπτάμενοι δίσκοι - Το θέμα συγκινεί τις μάζες αλλά στερείται λαϊκής βάσεως». Ο υφηγητής της Αστρονομίας Κωνσταντίνος Μακρής θα πει ότι πρόκειται για «φαινόμενα ανωμάλου διαθλάσεως του φωτός» ενώ την ίδια «εξήγηση» (με επίκληση του Ντόναλντ Μένζελ) χρησιμοποίησαν και οι Ηλίας Πετρόπουλος (γ.γ. της Ελληνικής Αστροναυτικής Εταιρείας) και Δημήτριος Κωτσάκης (διευθυντής του Αστρονομικού Ινστιτούτου του Αστεροσκοπείου Αθηνών).
Όμως μέσα στη γενική απόρριψη εκ μέρους του επιστημονικού κατεστημένου, υπάρχει και μια αντίθετη φωνή –εκείνη του Παύλου Σαντορίνη, ο οποίος είναι πλέον ομότιμος καθηγητής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Σε μια ομιλία του στις 2 Φεβρουαρίου 1967 στην Ελληνική Αστροναυτική Εταιρεία με θέμα τους ιπτάμενους δίσκους θα επισημάνει: «Είναι άκρως αντιπαθής εις όλας τας αρχάς του πλανήτου η σκέψι για την άφιξι στη Γη ξένων επισκεπτών, ανωτέρας ψυχικής, σωματικής και τεχνικής εξελίξεως. Επιχειρείται λοιπόν να αντιμετωπισθή το πρόβλημα με την άγνοια, την γελοιοποίησι και την διάψευσι». Ο Σαντορίνης μίλησε παρέχοντας πολλές πληροφορίες και καταλήγοντας το συμπέρασμα ότι τα ΑΤΙΑ είναι εξωγήινα σκάφη που παρακολουθούν τον πλανήτη μας.[7] Το θρησκευτικό στοιχείο θα διεισδύσει στον αντίλογο μέσω ενός ειρωνικού άρθρου του δημοσιογράφου Στέφανου Λιππιώτη στη Βραδυνή. Ο δημοσιογράφος καταλήγει ότι του προκάλεσε εντύπωση πως ο Σαντορίνης αποφαίνεται κατηγορηματικά ότι οι ιπτάμενοι δίσκοι προέρχονται από όντα «ασυγκρίτως ανωτέρας ψυχικής εξελίξεως».
Αλλά ημείς οι Χριστιανοί, οι έχοντες ‘την εν ημίν ελπίδα’ δηλαδή την διδασκαλίαν του Χριστιανισμού, την εξ αποκαλύψεως αλήθειαν και την υπέρτατην δικαίωσιν της υπάρξεώς μας εκ ταύτης, δεν είναι υπερβολικόν αν μη και άδικον να χαρακτηριζώμεθα συλλήβδην ως υποδεέστεροι αγνώστων και ανεξερευνήτων διαστημικών πλασμάτων; Νομίζω ότι ελληνορθόδοξος καθηγητής ανωτάτης σχολής εν Ελλάδι, είναι αδύνατον να αγνοή, να παραγνωρίζη ή και να υποτιμά την τοιαύτην αλήθειαν.[8]
Ο Σαντορίνης θα επανέλθει με μια επιστολή σε εφημερίδα με την ευκαιρία της ανακοίνωσης του αμερικανικού υπουργείου Αεροπορίας περί ανυπαρξίας των ΑΤΙΑ. Αντικρούει τα επιχειρήματα και καταλήγει:
Λυπούμαι ότι δια τρίτην εντός έτους φοράν –ελπίζω τελευταίαν- αναγκάζομαι να ασχοληθώ με εντελώς παρεξηγημένον θέμα τελείως ξένον προς την ιδικήν μου απασχόλησιν. Το πράττω όμως επειδή γνωρίζω ότι μεγάλα συμφέροντα εμποδίζουν τους αρμοδίους να ομιλήσουν ελευθέρως επ’ αυτού.[9]
Ο ίδιος θα επανέλθει με σχετικές δηλώσεις του λίγους μήνες μετά, με αφορμή αλλεπάλληλες εμφανίσεις ΑΤΙΑ στην Ελλάδα και το εξωτερικό, επισημαίνοντας πως «…ό,τι ενδιαφέρει τώρα είναι τα όντα που βρίσκονται μέσα στους ιπτάμενους δίσκους, οι οποίοι δεν μπορεί παρά να είναι τίποτε άλλο από διαπλανητικά σκάφη».[10]
[1]Γιώργος Μπαλάνος, Το Αίνιγμα της Πεντέλης, σελ. 11.
[2]Βλ. http://epean.forumotion.net/t3-topic
[3]Aerial Phenomena Research Organization, μια από τις σημαντικότερες αμερικανικές ιδιωτικές ομάδες έρευνας των ΑΤΙΑ. Ιδρύθηκε το 1952 από τους Coral και Jim Lorenzen και λειτουργούσε ως το 1988, έχοντας αντιπροσώπους σε δεκάδες χώρες.
[4]Το χαρακτηριστικό αυτό τρίπτυχο επικρατεί ουσιαστικά και τις μέρες μας (με τη διαφορά ότι η άκρατη συνωμοσιολογία έχει κυριολεκτικά οργιάσει ενώ οι εφημερίδες έχουν αντικατασταθεί από το Διαδίκτυο και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης). Αυτό που λείπει σήμερα είναι το έντονο ενδιαφέρον που υπήρχε στο κοινό για το θέμα πριν από μισό και πλέον αιώνα, τα σχετικά πρωτοσέλιδα και ο –σχετικά- υγιής σκεπτικισμός μιας εποχής που φαντάζει αθώα σε σχέση με τη σημερινή.
[5]«Οι ιπτάμενοι δίσκοι πάλιν επί σκηνής», Ελευθερία, 10.4.1966. Να σημειωθεί ότι ο Παύλος Σαντορίνης παρέθεσε oυφολογικά στοιχεία από το βιβλίο του Γάλλου Aime Michell (Flying Saucers and the Straight Line Mystery, 1958) και ΔΕΝ αναφέρθηκε σε ελληνικά συμβάντα.
[6]Η πρώτη εμπειρία του Αντύπα που αφορούσε μια άγνωστης ταυτότητας ιπτάμενη μεταλλική σφαίρα έγινε τον Αύγουστο του 1950, στο χωριό Μεσοβούνια της Κεφαλονιάς –βλ. και σχετική επιστολή: «Μια εμφάνισις ιπταμένης σφαίρας», Έθνος, 9.1.1951
[7]«Οι ιπτάμενοι δίσκοι είναι πραγματικότης», Αθηναϊκή 3.2.1967. «Υπάρχουν ιπτάμενοι δίσκοι… - εξωγήινες επισκέψεις προκαλούν ανωμαλίες», Έθνος 3.2.1967. Στ. Ηλιάδης, «Ιπτάμενοι δίσκοι – η θεμελίωσις μιας θέσεως με επιστημονικόν ενδιαφέρον» (άρθρο σε τρεις συνέχειες), Ελεύθερος Κόσμος, 8, 9 & 10.2.1967).
[8]Στέφανος Λιππιώτης, «Οι ιπτάμενοι δίσκοι», Βραδυνή 17.2.1967.
[9]«Πολλά γεγονότα βεβαιούν την ύπαρξιν ιπταμένων δίσκων», Απογευματινή 21.2.1967.
[10]«Διαπλανητικά σκάφη οι Ιπτάμενοι Δίσκοι λέγει ο κ. Σαντορίνης», Τα Νέα, 31.7.1967
Στο μεταξύ, στη δεκαετία του 1960 συνεχίζονται –αφανώς- τα πειράματα των Ελλήνων πνευματιστών με σφαίρες κενού αέρα, όπου υποτίθεται ότι θα μπορούσαν να εμφανιστούν ευκολότερα οι «αιθερικές μορφές» (που δεν είναι πάντα «ψυχές νεκρών». Ο δικηγόρος Δημήτριος Αμπελάς, που είχε ιδρύσει την Επιστημονική Εταιρεία Μεταψυχικών Ερευνών (ΕΕΜΕ) είναι η ψυχή των νέων ερευνών. Στην προσπάθεια αυτή φαίνεται να ήταν αναμεμιγμένος και ο γνωστός αστρονόμος Κωνσταντίνος Χασάπης (1914-1972). Στο πλαίσιο της νέας πραγματικότητας, οι έρευνες της ΕΕΜΕ δεν είναι αμιγώς πνευματιστικές αλλά στρέφονται προς τους άλλους πλανήτες. Οι μορφές που φωτογραφίζονται πλέον στη σφαίρα κενού δεν είναι «πνεύματα νεκρών» αλλά εξωγήινα όντα. Στις 23 Φεβρουαρίου 1964 έχοντας σαν μέντιουμ μια γυναίκα, οι πειραματιστές της ΕΕΜΕ φωτογραφίζουν υποτιθέμενες εξωγήινες μορφές του πλανήτη Αφροδίτη. Όπως και να έχει, τα πνευματιστικά-διαστημικά ταξίδια είναι εκτός εποχής ενώ η αδυναμία τους να δημιουργήσουν κάποιο αντίκτυπο ή να αποκτήσουν δημοσιότητα, οφείλεται και στην ασυνάρτητη και πολλές φορές ακατάληπτη γραφή του Αμπελά. Να ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα:
Σύμφωνα με την θεωρία, πως το μηδέν οπουδήποτε και αν ευρίσκεται, έχει απόλυτη συχνότητα δονήσεων, δηλαδή πλήρη συντονισμό, βάσιμη είναι η ελπίδα πως επιτυγχάνονται φωτογραφήσεις οπουδήποτε του απείρου, γιατί επειδή το παρά του ανθρώπου πετυχαινόμενο κενό, δεν φθάνει το ‘απόλυτο μηδέν’ (και το απόλυτο μηδέν ως ύλη είναι πνεύμα), εξακολουθούν οι θεαματικοί εμποτισμοί να είναι υλικοί, να έχουν προς τα έξω εκδηλώσεις.[1]
Τον Ιανουάριο του 1967 ιδρύεται το Κέντρο Μεταφυσικών Ερευνών Ελλάδος, με πρόεδρο τον πολιτικό μηχανικό Κωνσταντίνο Αντωνακέα. Σε συνεργασία με την ΕΕΜΕ και ένα παρακλάδι της, την Επιστημονική Εταιρεία Εμμέσων Διαπλανητικών Εξερευνήσεων[2] φωτογράφιζαν τακτικά κατοίκους άλλων πλανητών σε μια σφαίρα κενού αέρα. Οι εφημερίδες, όποτε δεν τους αγνοούσαν παντελώς, δημοσίευαν ειρωνικά σχόλια.
Οι εξωγήινοι είχαν μπει πλέον ανάμεσά μας. Είναι χαρακτηριστικό ένα απόσπασμα από το Ένας Άλλος Κόσμος μας Παρακολουθή; Γήινον και Εξωγήινον Ζήτημα του Φαίδωνα Πάρι (1971) ένα από τα πρώτα ελληνικά βιβλία περί ΑΤΙΑ:
Δεν είμαστε πλέον στην περίοδο του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, όπου οι πιλότοι των συμμαχικών βομβαρδιστικών που έκαναν επιδρομές στις γερμανικές πόλεις μιλούσαν για ‘κρυφά ναζιστικά όπλα’ μπερδεύοντας τους μελετητές των αγνώστου ταυτότητος ιπταμένων αντικειμένων […] Τώρα που πατήσαμε στη Σελήνη, τώρα που οραματιζόμαστε τον αποικισμό της, τώρα που ετοιμαζόμαστε να προσεδαφιστούμε σε άλλους πλανήτες, τώρα που ανοίξαμε το πνεύμα μας στα ταξίδια στο Διάστημα και επειδή γνωρίζουμε και αποδεχόμαστε τα διαστημικά ταξίδια, μπορούμε να εγκύψωμε σε αυτά τα μυστήρια του παρελθόντος και του παρόντος με μάτια πιο ανοιχτά και πιο απροκάλυπτα από άλλοτε […].[3]
Αργά, αλλά σταθερά, τα δημοσιεύματα για το φαινόμενο των ΑΤΙΑ πυκνώνουν στις ελληνικές εφημερίδες. Βέβαια αφορούν ακόμη το εξωτερικό, αλλά σύντομα αυτό θα αλλάξει.
Η μεγάλη αλλαγή θα γίνει στην Ελλάδα το 1973 με την κυκλοφορία του σπερματικού βιβλίου του Γιώργου Μπαλάνου Ιπτάμενοι Δίσκοι - Εισβολείς; Πρόκειται για μια εμπεριστατωμένη και ογκώδη μελέτη με πρωτόφαντα για το ελληνικό κοινό στοιχεία, η οποία παρουσιάζει πολλές πτυχές του αινίγματος των ΑΤΙΑ συνδέοντάς τα με ποικίλα φαινόμενα –από τις πτώσεις ζωντανών πλασμάτων και ετερόκλητων αντικειμένων από τον ουρανό, μέχρι τα αινίγματα της προϊστορίας. Το βιβλίο φαίνεται πως ήταν η κατάλληλη κίνηση την κατάλληλη στιγμή –ένας «καβαλάρης του κύματος» με πιο απλά λόγια. Είναι χαρακτηριστικό ένα ολοσέλιδο ρεπορτάζ του Γιώργου Καράγιωργα στη Βραδυνή το Μάρτιο του 1973 με θέμα το βιβλίο και το συγγραφέα του το οποίο καταλήγει:
...κλείνοντας […] το βιβλίο […] ο αναγνώστης αισθάνεται ότι περιβάλλεται από ένα κενό! [...] Και διαπιστώνει ότι στα όρια του κενού αυτού βρίσκεται ο τρόμος! Δεν πρόκειται για ένα μυθιστόρημα τρόμου. Ούτε για αφηγήσεις φαντασμάτων. Είναι ρεπορτάζ, είναι ερανισμός απ’ ό,τι έχει γραφεί σε περισσότερα των εκατό ξένων βιβλίων και περιοδικών σχετικά με μυστηριώδεις εμφανίσεις ιπταμένων δίσκων καθώς και διάφορα άλλα παράξενα περιστατικά που συνοδεύουν αυτές τις εμφανίσεις.[4]
Το 1975 θα εκδοθεί και το δεύτερο βιβλίο του Μπαλάνου με τίτλο Όντα από το Διάστημα, στο οποίο αναφέρει αρκετές ελληνικές υποθέσεις θέασης ΑΤΙΑ, αλλά και φέρνει το ελληνικό κοινό αντιμέτωπο με το έργο του πρωτοπόρου σκαπανέα της ουφολογίας, John Keel (1930-2009), με «απαγορευμένα» θέματα, όπως το Mothman και οι Μαυροντυμένοι Άνθρωποι (Men in Black - ΜΙΒ), που τότε αποτελούσαν παντελώς άγνωστες περιοχές. Το 1978 εκδίδεται το τρίτο αμιγώς ουφολογικό του βιβλίο με τίτλο Η Μεθοδολογία της Έρευνας- Οδηγός για τον Ερευνητή των ΑΤΙΑ, το οποίο είναι ακριβώς αυτό: ένα εγχειρίδιο με πολύτιμες πληροφορίες και μεθόδους έρευνας –αν και σήμερα, με την αλματώδη εξέλιξη της τεχνολογίας της ψηφιακής κάμερας και των υπολογιστών, πολλά από αυτά που λέει το βιβλίο είναι δυστυχώς ξεπερασμένα.
Η πτώση της δικτατορίας και η έναρξη της εποχής της Μεταπολίτευσης, εκτός από τις πολιτικές και κοινωνικές σεισμικές δονήσεις, φέρνει και το ξέσπασμα μιας «μιμιδιακής καταιγίδας» που θα μαίνεται ακατάπαυστα όλο το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1970. Αυτό αφορά και την δραστηριότητα στο χώρο της ενασχόλησης με το Παραφυσικό. Μια πλημμυρίδα εκδόσεων έρχεται να υποκαταστήσει την ξηρασία ετών. Όπως γίνεται συνήθως στην Ελλάδα, οι νέες τάσεις έρχονται φύρδην-μίγδην και αποσπασματικά, προσπαθώντας να καλύψουν καθυστέρηση ετών ή και δεκαετιών. Για πρώτη φορά εκδίδεται σχετικό περιοδικό του χώρου, τα Αινίγματα του Σύμπαντος (Ιούνιος 1975), που θα καλύψει, εκτός από καθαρά επιστημονικά θέματα, και «μυστηριώδη» ζητήματα που μονοπωλούν το ενδιαφέρον του κοινού το οποίο διψά για πληροφορίες: ΑΤΙΑ, αρχαία και ιστορικά αινίγματα, παραψυχολογία. Παράλληλα ξεσπά μια πλημμυρίδα εκδόσεων βιβλίων επιστημονικής φαντασίας –με κατά κανόνα τραγικές μεταφράσεις. Το συγκεκριμένο είναι ακόμα ένας παράγοντας που διαμόρφωσε το χώρο: η προχειρότητα και η άγνοια, αποτέλεσαν παραμέτρους διαστρέβλωσης.
Την περίοδο 1977-1980 το θέμα των ΑΤΙΑ γνώρισε την μεγαλύτερη δημοσιότητα στην Ελλάδα, σε όλη την εποχή των έντυπων μέσων. Δεν υπάρχει καμία σύγκριση με την σημερινή εποχή των ηλεκτρονικών μέσων (και ιδιαίτερα των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης), γιατί η ίδια η Συναινετική Πραγματικότητα είναι διαφορετική. Την εν λόγω περίοδο κυκλοφορούσαν περιοδικά, φανζίν και βιβλία –Ελλήνων και ξένων συγγραφέων- ενώ οι ιδιωτικές ομάδες έρευνας δραστηριοποιούνταν σε ένα περιβάλλον που είχε χάσει μέρος του παλιού κονφορμισμού και διέθετε μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας. Κι όλα αυτά σε μια εποχή που η τεχνολογία των έντυπων μέσων ήταν «πρωτόγονη» σε σύγκριση με τη σημερινή, όταν ο προσωπικός υπολογιστής ήταν στα σπάργανα, το Διαδίκτυο κάτι αδιανόητο και η αναζήτηση της πληροφορίας χρονοβόρα και δύσκολη. Ωστόσο την περίοδο εκείνη παγιώνεται η εικόνα του «εξωγήινου» -και σε αυτό συμβάλλουν τα μιμίδια που έρχονται από το εξωτερικό. Είναι η εποχή (1977) που θα προβληθεί η καθοριστική για το φαινόμενο των ΑΤΙΑ ταινία του Στήβεν Σπήλμπεργκ, Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου.
Άρθρα και ρεπορτάζ περί ΑΤΙΑ κάνουν τακτικά την εμφάνισή τους τόσο στις εφημερίδες όσο και στον περιοδικό τύπο –και όχι μόνο ποικίλης ύλης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα σοβαρό περιοδικό που πραγματεύεται ιστορικά θέματα, η Ιστορία Εικονογραφημένη, ανακοινώνει τον Αύγουστο του 1976 ότι στα τρία προσεχή τεύχη θα δημοσιεύσει ισάριθμα άρθρα ειδικών που θα αποτελέσουν «μια υπεύθυνη αναφορά στο θέμα των ιπταμένων δίσκων, που αποτελούν ένα αίνιγμα της εποχής μας».[5]
[1]Δημήτριος Αμπελάς, Ψυχική, σελ. 141.
[2]Στο ισόγειο της οδού Μιχαήλ Βόδα 149.
[3] Φ. Πάρις, Ένας Άλλος Κόσμος μας Παρακολουθεί; Γήινον και Εξωγήινον Ζήτημα, σελ. 92.
[4] Γιώργος Καράγιωργας, «Ιπτάμενοι δίσκοι και στην Ελλάδα», Βραδυνή 16.3.1973.
[5]Ιστορία Εικονογραφημένη, τ. 98, Αύγουστος 1976, σελ. 130.
Η μεταπολιτευτική τάση λατρείας της νεολαίας, ακόμα κι όταν αυτή ασχολείται με θέματα που πριν λίγα χρόνια θα φάνταζαν «αστήρικτα», ακόμα και «ανάρμοστα», φαίνεται από τα σχόλια σχετικά με την δημιουργία μιας ομάδας έρευνας, της Εταιρείας Μελετών και Ερευνών Νταίνικεν. «Άρρωστοι από τεχνολογία και πρόοδο κι αντίθετοι, όπως λένε, ‘σε κάθε κατεστημένο παραδοσιακό τρόπο μελέτης’ επειδή ‘άλλος πνίγει τα φαινόμενα κι άλλος αρνείται να τα μελετήσει’ – μια ομάδα νέων, (φοιτητές όλοι) ομολογούν ότι τα μοναδικά πράγματα που τους αγγίζουν σ’ αυτό τον κόσμο είναι το διάστημα, τα διαστημόπλοια, οι κομήτες, οι ιπτάμενοι δίσκοι και οι εξωγήινοι…».[1] Τα ενδιαφέρον τους δεν έχει σχέση με την πολιτική. «Πέρα από τα γήινα στρέφονται τα ενδιαφέροντα που εκδηλώνονται σε μια ομάδα φοιτητών. Δεν είναι πορείες με λάβαρα και συνθήματα […] …οι νέοι πολίτες ψάχνουν για καινούργιους προσανατολισμούς που θα τους εξασφαλίσουν ελεύθερους θεσμούς χωρίς τους οποίους δεν νοείται αξιοπρέπεια μονάδων και συνόλου».[2] Όμως ο πρόεδρος της οργάνωσης, Νίκος Σιμωνετάτος, εμπλέκεται σε ενέργειες παρακρατικών ακροδεξιών στοιχείων με αποτέλεσμα να καταλήξει στη φυλακή,[3] κάτι που έδωσε μια χρυσή ευκαιρία στους απανταχού «προοδευτικούς» να βάλουν οτιδήποτε σχετίζεται με τον δημοφιλέστατο τότε Ελβετό ερευνητή των «αρχαίων αστροναυτών» Έριχ φον Νταίνικεν στο ίδιο καζάνι. Άλλωστε είναι η περίοδος όπου το κάθε τι «οφείλει» να έχει πολιτικό χαρακτήρα. Ακόμα και τα ΑΤΙΑ…
Το 1976 κυκλοφορεί και ένα βιβλιαράκι περί ΑΤΙΑ με τίτλο Η Μυθολογία των Ιπταμένων Δίσκων από τον Αλέξανδρο Λαγκαδά, ο οποίος απορρίπτει συλλήβδην το φαινόμενο, προβάλλοντας τα αιωνίως επαναλαμβανόμενα επιχειρήματα των ξένων «αρνητών». Ο ίδιος, σε ένα άλλο βιβλιαράκι του που είχε εκδοθεί το 1974, με τίτλο Υπάρχει Ζωή στο Διάστημα, αφιερώνει ένα κεφάλαιο στην απόρριψη των ΑΤΙΑ αλλά και των «μύθων του Νταίνιγκεν» (τόσο πολύ τον είχε μελετήσει, που δεν έγραφε καν σωστά το όνομά του…)
Το ελληνικό επιστημονικό κατεστημένο, στη συντριπτική πλειονότητά του, μπορεί να απορρίπτει καγχάζοντας το φαινόμενο των ΑΤΙΑ, αλλά κάτι έχει αλλάξει σημαντικά στην ελληνική κοινωνία. Αυτό φαίνεται και από το σχηματισμό πολυάριθμων ομάδων έρευνας των ΑΤΙΑ –κυρίως από νεαρούς φοιτητές. Τον Σεπτέμβριο του 1976 ανακοινώνεται ο σχηματισμός μιας τέτοιας, με ανακοίνωση στα Αινίγματα του Σύμπαντος[4] και δυο «πυρήνες» σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. «Σκοπός της ομάδας αυτής είναι η επαφή όλων εκείνων που ασχολούνται με το θέμα των UFO. Με αυτή την επαφή θα μπορέσουμε να έλθουμε σε μια γνωριμία μεταξύ μας και εκτός αυτού έτσι θα γίνουμε εμείς οι ίδιοι ανταποκριτές για όλη την Ελλάδα. Η σύνδεση της ομάδας θα γίνεται μέσω ενός δικτύου αλληλογραφίας που καλύπτει, αναλόγως των μελών, και ανάλογο τμήμα της χώρας μας». Αναφέρεται ότι η ομάδα επρόκειτο να λάβει σχετική βοήθεια από το ιταλικό ουφολογικό περιοδικό Klypeus. Η ομάδα αυτή ήταν η ΠΕΕΑΦ (Πανελλήνια Ένωση Ερευνητών Αγνώστων Φαινομένων), η οποία είχε ιδρυθεί άτυπα το Μάιο του 1975 (Σταύρος Χατζόπουλος, Γιάννης Μιχελάκης, Γιώργος Φωκύδας). Με μια ανακοίνωσή της στα Αινίγματα του Σύμπαντος το Νοέμβριο του 1976, ζητά προγραμματιστές υπολογιστών για κωδικοποίηση των αναφορών για ΑΤΙΑ. Την ίδια περίοδο ιδρύεται και η ΟΜΕΑΦ (Ομάδα Ερευνών Αγνώστων Φαινομένων), ως παρακλάδι της ΠΕΕΑΦ στη Θεσσαλονίκη. Ο βασικός της πυρήνας αποτελείτο από τους Όμηρο Καρατζά, Γιάννη Μικεδάκη, Γιάννη Κετικίδη και Νίκο Αντωνίου.[5] Λίγους μήνες αργότερα, από τις σελίδες του ίδιου περιοδικού, ανακοινώνεται η ίδρυση και άλλης ομάδας, της ΟΕΙΔ (Ομάς Ερεύνης Ιπταμένων Δίσκων) με έδρα στου Γκύζη (Αθήνα) με 4 βασικά μέλη. Λίγους μήνες αργότερα, η ΟΕΙΔ συγχωνεύτηκε με την ΠΕΕΑΦ.[6]
Μια άλλη οργάνωση έρευνας που δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή ήταν η ΟΜΑ (Ομάδα Μελετών του Αγνώστου) διευθυνόμενη από μια συντονιστική επιτροπή αποτελούμενη από τους Πάνο Πάτση (πρόεδρο), Χάρη Γκίνο (γραμματέα) Βασίλη Ασημακόπουλο (ταμία), Κυριάκο Σπυρόπουλο (προσωπάρχη) και Κωστή Πενταράκη και Στέλιο Ντόβα (σύμβουλοι). Η ΟΜΑ εκδίδει και το ενημερωτικό φυλλάδιο Άγνωστοι Κόσμοι.[7]
Το 1977, η ΠΕΕΑΦ απέκτησε μόνιμη έδρα (Λεωφόρος Αλεξάνδρας 77) και άρχισε να εκδίδει ένα πολυγραφημένο φυλλάδιο με τίτλο Έρευνα, με ποικίλα άρθρα, το οποίο φιλοδόξησε να «είναι ο συνδετικός κρίκος των ερευνητών της ΠΕΕΑΦ αλλά και ένα αρκετά καλό ενημερωτικό φυλλάδιο για οποιονδήποτε ουφολόγο».[8] Στην περίοδο 1977-78 κυκλοφόρησαν συνολικά 6 τεύχη της Έρευνας (εκ των οποίων δυο διπλά). Το διοικητικό συμβούλιό της ανανεωμένης ΠΕΕΑΦ συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 3 Απριλίου 1977 και αποτελείτο από τους Άκη Λοράνδο (πρόεδρο), Στέλιο Ποντίκη (αντιπρόεδρο), Δημήτρη Μπούσουλα (γραμματέα), Σταύρο Χατζόπουλο (ταμία), Χάρη Γκίνο, Κώστα Ρουπακιά και Γιάννη Μιχελάκη. Στο τεχνικό της τμήμα υπήρχαν οι Δημήτρης Ζάγκλης και ο Μάρκος Ζουγανέλης. Αργότερα στο διοικητικό συμβούλιο εξελέγησαν και οι Σπύρος Βρεττός (γενικός γραμματέας) και Τάκης Γιαννοπολίτης (υπεύθυνος αναφορών).Το Φεβρουάριο του 1977 ανακοινώνεται ότι η ΠΕΕΑΦ απέκτησε πενταμελές παράρτημα στο Βόλο με πρόεδρο τον Ανδρέα Βρόντο.[9]
Την άνοιξη του 1977 στο πλαίσιο συνεργασίας μελών της ΠΕΕΑΦ με τον γνωστό σκηνοθέτη Ανδρέα Τσιλιφώνη γυρίζονται τρία ημίωρα ντοκιμαντέρ με θέμα τα ΑΤΙΑ, στο πλαίσιο της τότε πολύ δημοφιλούς τηλεοπτικής εκπομπής Έρευνα. Το πρώτο μέρος του ντοκιμαντέρ προβλήθηκε την Τετάρτη 27 Ιουλίου 1977 από το ΕΙΡΤ (νυν ΕΡΤ-1), ενώ το δεύτερο και το τρίτο αργότερα.[10]
Οι οργανώσεις έρευνας, εκτός του ότι ξεπηδούν σαν τα μανιτάρια, αποτελούνται από νεαρούς και κυρίως φοιτητές, συνεπώς εγκρίνονται αυτομάτως στα μάτια της κοινωνίας και των μέσων ενημέρωσης, δεδομένης της «θεοποίησης» της νεολαίας την εποχή εκείνη της «φρέσκιας» Μεταπολίτευσης. «Μήπως έτυχε να παρατηρήσετε… μυστηριώδη ιπτάμενα αντικείμενα σχήματος δίσκου; Η ερώτηση είναι απόλυτα σοβαρή και σας την υποβάλλουμε ύστερα από σχετική ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ένωσης Ερευνητών Αγνώστων Φαινομένων (ΠΕΕΑΦ)», γράφουν αθηναϊκές εφημερίδες στις 6 Οκτωβρίου 1977.[11] Μόλις λίγα χρόνια πριν, τέτοια αιτήματα θα κατέληγαν στον κάλαθο των αχρήστων.
Το αποκορύφωμα είναι ίσως το πρώτο Πανελλήνιο Συνέδριο[12] της ΠΕΕΑΦ το οποίο πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 1977 στο ξενοδοχείο Απόλλων Παλλάς στο Καβούρι με το εξής πρόγραμμα (έναρξη στις 11 πμ).
* Χαιρετισμός από τον Άκη Λοράνδο, πρόεδρο της ΠΕΕΑΦ
* «Ελλάδα και ΠΕΕΑΦ» - ομιλία του Γιάννη Μιχελάκη, υπεύθυνου δημοσίων σχέσεων της οργάνωσης.
* «Μια σύγχρονη ματιά της ελληνικής μυθολογίας» - ομιλία του Σπύρου Βρεττού, γενικού γραμματέα της οργάνωσης.
* «Ελληνικά ουφολογικά δεδομένα» - ομιλία του Γιώργου Μπαλάνου (ως επίτιμου ερευνητή της οργάνωσης)[13].
* «Φωτογραφική ενημέρωση» - ομιλία της Ιφιγένειας Βαρδοπούλου, σύμβουλου της οργάνωσης.
* «Τεχνικά θέματα και επιτεύξεις» - ομιλία του Μάρκου Ζουγανέλη, υπεύθυνου του τεχνικού τμήματος της οργάνωσης.
* «Πεσιμιστικές ροπές και νέοι δρόμοι» - ομιλία του Σταύρου Χατζόπουλου, υπεύθυνου για το περιοδικό της οργάνωσης.
[1]Ανδρέας Δεληγιάννης, «Μελετούν τον ουρανό με κέφι –χωρίς λεφτά», Το Βήμα, 15.5.1976.
[2]Π. Παλαιολόγος, «Ποίηση με αριθμούς» (επιφυλλίδα), Το Βήμα, 21.5.1976.
[3]Συνελήφθη για τα έκτροπα και τις βιαιοπραγίες που είχαν γίνει στις 16.12.1976 κατά την κηδεία του βασανιστή της χούντας, Ευάγγελου Μάλλιου, ο οποίος δολοφονήθηκε από τη 17 Νοέμβρη.
[4]Αινίγματα του Σύμπαντος, τ. 16, Σεπτέμβριος 1976, σελ. 58. Ως παραλήπτες της αλληλογραφίας αναφέρονται οι Σταύρος Χατζόπουλος, (Αθήνα) μέλος της δανέζικης οργάνωσης SUFOI και Όμηρος Καρατζάς (Θεσσαλονίκη) επιτόπιος ερευνητής της αμερικανικής APRO.
[5]Στο τ. 42 (Νοέμβριος 1978) των Αινιγμάτων του Σύμπαντος, ανακοινώνεται ότι η ΟΜΕΑΦ «ανασυστήθηκε και λειτουργεί με νέα μορφή» διευθυνόμενη από τετραμελές διοικητικό συμβούλιο το οποίο απαρτίζεται από τους Όμηρο Καρατζά, Γιάννη Μικεδάκη, Νίκο Αντωνίου και Χρήστο Χρήστου.
[6]Αινίγματα του Σύμπαντος, τ. 20, Ιανουάριος 1977, σελ. 20. Στην ΠΕΕΑΦ προσχώρησαν επίσης και πολλά μέλη της διαλυμένης Εταιρίας Μελετών και Ερευνών Νταίνικεν.
[7]Το πρώτο κυκλοφόρησε το Μάιο του 1977 και το δεύτερο τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Οι όποιες πληροφορίες για την ΟΜΑ αντλήθηκαν από αυτά τα φυλλάδια.
[8]Έρευνα, τ. 1, Μάιος 1977
[9]Αινίγματα του Σύμπαντος, τ. 21, Φεβρουάριος 1977, σελ. 52
[10]Στο ντοκιμαντέρ υπήρχαν λήψεις και από την Σπηλιά του Νταβέλη στην Πεντέλη και τον περίφημο «αντιβαρυτικό δρόμο» στο ίδιο βουνό. Αυτές όμως κόπηκαν για άγνωστο λόγο, ενώ λίγο μετά την προβολή του πρώτου μέρους ξεκίνησαν τα γνωστά μυστηριώδη έργα στην σπηλιά πυροδοτώντας μια λαβυρινθώδη ιστορία που συνεχίστηκε επί δεκαετίες (και συνεχίζεται ακόμα). Σύμφωνα με τον Γ. Μπαλάνο, είχαν γίνει ενέργειες για να κοπούν οι εκπομπές του Τσιλιφώνη –αν και τελικά κόπηκαν μόνο οι «επίμαχες σκηνές» (Γ, Μπαλάνος, Πέρα από το Αίνιγμα της Πεντέλης, 2004, σελ. 67-67)
[11]Τα Νέα, 6.10.1977. Βραδυνή, 6.10.1977.
[12] Τα περιεχόμενα των παρουσιάσεων του συνεδρίου, εκτός αυτής του Γιώργου Μπαλάνου, υπάρχουν στο τεύχος 7-8 του περιοδικού της ΠΕΕΑΦ Έρευνα, που ο αναγνώστης μπορεί να κατεβάσει από τον ιστοχώρο της GRUFON – www.grufon.org.
(13)Η παρουσίαση του Γιώργου Μπαλάνου συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο-ανθολογία παλαιών κειμένων του με τίτλο Οι Μακρινοί Κόσμοι Δίπλα μας, εκδ. Locus -7, 2022, σελ. 104-108.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η παρουσίαση του συνεδρίου της ΠΕΕΑΦ από τα μέσα ενημέρωσης είχε αποτέλεσμα όχι μόνο να αυξηθούν τα μέλη της οργάνωσης (σε 82) αλλά και να έρθουν στο φως πολλές παλαιές και νέες αναφορές περί ΑΤΙΑ. Κατά περίεργο τρόπο η συμπεριφορά μιας –υποτίθεται- «φιλελεύθερης εφημερίδας», ήταν αρνητική προς το θέμα. Η μόνη εφημερίδα που έστειλε δημοσιογράφο στο συνέδριο, ήταν η Ελευθεροτυπία. Όμως η αρθρογράφος δεν επικεντρώθηκε στις εισηγήσεις και το ερευνητικό υλικό που παρουσιάστηκε, αλλά στα εξωτερικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων, αναφερομένη σε «άτομα με πολύ κοντά, η μακριά μαλλιά» (όσο και να μοιάζει παράξενο, την εποχή εκείνη το μήκος της κόμης αντιστοιχούσε στην πολιτική τοποθέτηση του ατόμου!). Το άρθρο προέβαινε πλαγίως σε συσχετισμό μεταξύ του συνεδρίου και πολιτικά ακραίων οργανώσεων, υιοθετώντας μια κριτική προσέγγιση που έδινε μεγαλύτερη έμφαση στο κοινωνικό προφίλ των παρευρισκομένων παρά στο περιεχόμενο των συζητήσεων. Όπως είπαμε όμως, σε εκείνη την εποχή της πρώιμης Μεταπολίτευσης, τα πάντα ήταν (ή όφειλαν να είναι) πολιτικά, ακόμα και τα ΑΤΙΑ!
Πριν και μετα το συνέδριο, η ΠΕΕΑΦ πραγματοποίησε καινοτομικές κινήσεις, χρησιμοποιώντας τεχνολογία μικροφίλμ για την καταχώρηση των διαφόρων αποκομμάτων και τη χρήση ενός PC (Commodore 8032) για την δημιουργία ουφολογικού αρχείου (πάντοτε σε συνεργασία με την ομάδα της Θεσσαλονίκης του Όμηρου Καρατζά). Οι πιο πολλές αναφορές αφορούσαν «Νυχτερινά Φώτα» (Night Lights) [1] ενώ οι μόνες ιστορίες στενών επαφών τρίτου τύπου ήταν κάποιες ανεπιβεβαίωτες αφηγήσεις από την περιοχή του Ολύμπου. Παρότι ο Όλυμπος παραμένει ως ένα κύριο hot-spot της ελληνικής ουφολογίας, δυο επιτόπιες έρευνες το 1976 και 1977 δεν επιβεβαίωσαν τις αναφορές που είχαν φτάσει στα γραφεία της ΠΕΕΑΦ.
Θα περάσει ένας χρόνος, όταν στο τεύχος Νοεμβρίου 1978 των Αινιγμάτων του Σύμπαντος ανακοινώνεται κάτι πρωτοποριακό: η επικείμενη κυκλοφορία ελληνικού περιοδικού με θέμα αποκλειστικά τα ΑΤΙΑ. Οι εκδότες Χρήστος Λάζος και Σπύρος Αλεβιζόπουλος, γράφουν χαρακτηριστικά: «Όταν πριν από τέσσερα χρόνια παρουσιάζαμε στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό το περιοδικό Αινίγματα του Σύμπαντος, δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι κάποτε θα γινόταν επιτακτική ανάγκη η παρουσία ενός περιοδικού αφιερωμένου στο θέμα αυτό».
Πράγματι το περιοδικό UFO-Ιπτάμενοι Δίσκοι κυκλοφορεί το πρώτο του τεύχος τον Ιανουάριο του 1979 με διευθυντή σύνταξης τον Δημήτρη Κουτσούκη (1946-2026) ενός από τους πρώτους ερευνητές ο οποίος, διαθέτοντας πλούσιο αρχείο και βιβλιοθήκη, παρέθεσε πλήθος υποθέσεων από όλο τον κόσμο στο βιβλίο του Εμείς οι Εξωγήινοι-Η Δραστηριότητα Όντων από το Διάστημα στον Πλανήτη μας (1976). Ο Κουτσούκης θα γράψει στο πρώτο τεύχος: «Η πορεία του ανθρώπου πλησιάζει στην καμπή των Κοσμικών Επαφών. Η ψυχονοητική του άνοδος με όλες τις πρακτικές της επιπτώσεις, μπορεί πια να του δώσει τη δυνατότητα κατανόησης ‘σημείων και οραμάτων’ που άλλοτε παρέβλεπε ή και απέρριπτε». Η έκδοση αυτού του περιοδικού αντιπροσωπεύει την ακμή της έρευνας και του προβληματισμού πάνω στο φαινόμενο. Λίγο αργότερα ο προβληματισμός αυτός θα παρακμάσει και το περιοδικό θα κλείσει –μαζί με τα Αινίγματα του Σύμπαντος- ολοκληρώνοντας ακόμα ένα κύκλο έξαρσης/ύφεσης.
Στο πρώτο τεύχος του UFO-Ιπτάμενοι Δίσκοι, ανακοινώνεται και η ύπαρξη της ερευνητικής ομάδας Φαέθων, «που από αρκετό καιρό ασχολείται αθόρυβα αλλά παραγωγικά με τις εμφανίσεις UFO στην Ελλάδα. Απαρτίζεται από επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων, από ανθρώπους που κατέχουν σημαντικές θέσεις και ακαδημαϊκούς τίτλους και που φλέγονται από τον κοινό σε όλους μας ενθουσιασμό για τη γνώση και τη διαλάληση της αλήθειας. Είναι –και θα παραμείνει για ευνόητους λόγους και από δική τους επιθυμία- το ‘Αόρατο Κολλέγιο΄». Ουσιαστικά, «αρχηγός» της ήταν ο Δημήτρης Κουτσούκης, περιστοιχισμένος από ερευνητές του χώρου -μέλη και άλλων οργανώσεων.
Από ένα σημείο και μετά, η έρευνα των ΑΤΙΑ μεταβιβάστηκε στην αρμοδιότητα του Φαέθοντα, επειδή η ΠΕΕΑΦ ήθελε να επικεντρωθεί σε πιο ‘απτά και πρακτικά’ θέματα έρευνας.[2] Το Μάιο του 1978 ιδρύθηκε από μέλη της ΠΕΕΑΦ το Κέντρο Εξωβιολογικών Ερευνών με στόχο τη διερεύνηση θεμάτων που εκτείνονταν από την παραψυχολογία έως ευρύτερα ζητήματα της λεγόμενης «περιθωριακής επιστήμης» (Fringe Science), σε μια περίοδο κατά την οποία αντίστοιχα ερευνητικά ενδιαφέροντα άρχιζαν να εμφανίζονται δειλά και σε αμερικανικά ερευνητικά ιδρύματα, όπως το περίφημο Stanford Research Institute. Τα μέλη της ΠΕΕΑΦ που ενδιαφέρονταν για την «κλασική ουφολογία» μεταπήδησαν στην ομάδα Φαέθων (Σταύρος Χατζόπουλος, Ιφιγένεια Βαρδοπούλου)[3].
Σε δυο διαδοχικές συγκεντρώσεις στις 31 Οκτωβρίου και 10 Νοεμβρίου 1979, παρευρέθηκαν τα ιδρυτικά μέλη της ομάδας Φαέθων και «συζητήθηκαν θέματα καταστατικού, μέσων έρευνας καθώς και αυτό το ίδιο το περιεχόμενο της έρευνας και της μορφής που θα πάρει». Αναφέρεται πως «μέχρι στιγμής έχουν δηλώσει συμμετοχή πάνω από 400 άτομα σε όλη την Ελλάδα».[4] Λίγο αργότερα ανακοινώνεται ότι η ομάδα θα γίνει επίσημο σωματείο με νομότυπη υπόσταση με την ονομασία Επιστημονική Ένωση Έρευνας Διαστημικού Αγνώστου Φαέθων, με πρόεδρο τον Δημήτρη Κουτσούκη και γενικό γραμματέα τον Γιώργο Χαραλαμπόπουλο[5]. Ο Φαέθων ανακοινώνει ότι προβλέπονται 4-5 υποπαραρτήματά του σε Θεσσαλονίκη, Σιάτιστα, Βόλο, Πάτρα και Κύπρο, ενώ κάπου πέντε μικρές ομάδες έρευνας ανεξάρτητες μεταξύ τους δηλώνουν συγχώνευση με τον Φαέθοντα.[6]
Το 1979 εκδίδεται και το βιβλίο του δημοσιογράφου Δημήτριου Χανού Το Φαινόμενο Ιπτάμενοι Δίσκοι – Φαντασία ή Πραγματικότητα. Στο πρόλογο, ο συγγραφέας λέει πως «για σχεδόν εφτά χρόνια στην Αμερική, ασχολήθηκα από κοντά με το θέμα, συγκέντρωσα πολλά στοιχεία από εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία, άρθρα, διαλέξεις και συνέδρια και τα δημοσιεύω […] ώστε να μπορέσει ο αναγνώστης να κατατοπιστεί».
Δυστυχώς, τη στιγμή που όλα έδειχναν πως η σοβαρή ουφολογία στην Ελλάδα βρισκόταν σε ανοδική τροχιά, σημειώθηκε μια κατακόρυφη πτώση. Τα Αινίγματα του Σύμπαντος σταματούν να εκδίδονται έχοντας κυκλοφορήσει συνολικά 65 τεύχη –το τελευταίο ήταν εκείνο του Οκτωβρίου 1980. Το UFO-Ιπτάμενοι Δίσκοι είχε ήδη κλείσει τον Απρίλιο του ίδιου έτους, έχοντας κυκλοφορήσει μόλις 15 τεύχη.
Τη σκυτάλη παραλαμβάνει από το Φαέθοντα η ομάδα Σείριος με «ψυχή» τον Δημήτρη Κουτσούκη, τον Σωκράτη Αικατερινίδη, τον Δημήτρη Κούρτη κ.α. Ο Αικατερινίδης γίνεται και ο εκδότης-διευθυντής του περιοδικού Αστρική Επαφή-UFO[7] όπου δημοσιεύονται θέματα ουφολογίας, αλλά και παραψυχολογίας-εσωτερισμού. Η πρώτη συνάντηση του Σείριου γίνεται σε μια αίθουσα που παραχωρεί ο Αικατερινίδης –και η οποία θα γίνει εφεξής το «στέκι» της (Κολοκυνθούς 20). Η πρώτη συνάντηση έγινε την Κυριακή 17 Ιανουαρίου 1982 και οι φιλοδοξίες είναι αισθητά μειωμένες, αφού οι βαρύγδουποι χαρακτηρισμοί απουσιάζουν και ο Σείριος χαρακτηρίζεται απλώς ως «λέσχη» (για την ακρίβεια «Club Αστρικής Επαφής»).[8] Οι (συνήθως) κυριακάτικες συγκεντρώσεις των μελών συνεχίστηκαν ως το 1983.
Προτού όμως κλείσει δυο χρόνια ζωής, η Αστρική Επαφή-UFO σταματά την έκδοσή της έχοντας εκδώσει 23 τεύχη ως τον Ιανουάριο του 1983. Θα μετεξελιχθεί όμως σε ένα νέο περιοδικό, το Αστρικός Κόσμος & Ψυχική Έρευνα –η στροφή προς τον εσωτερισμό-μεταφυσικό είναι πλέον εμφανής, με τα ουφολογικά θέματα να αποτελούν μόνο μία από τις εννέα κατηγορίες άρθρων που θα δημοσιεύει.[9] Το πρώτο τεύχος κυκλοφορεί το Μάρτιο του 1983. Αλλά κι αυτό το περιοδικό θα κλείσει σύντομα ενώ θα τον Ιανουάριο του 1984 θα το διαδεχτεί το Άλλες Διαστάσεις με σαφή εσωτεριστικό προσανατολισμό και σχεδόν πλήρη εκτοπισμό των ουφολογικών θεμάτων.
Το ενδιαφέρον για τα ΑΤΙΑ έχει σημειώσει ραγδαία πτώση, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, με αποτέλεσμαμια «ξηρασία διαρκείας». Μετά την κορύφωση του ενδιαφέροντος στα τέλη της δεκαετίας του 1970, τα ΑΤΙΑ έχουν περάσει στην αφάνεια. Η λατρεία της νεολαίας δεν είναι πια εκείνη που ήταν αμέσως μετά την μεταπολίτευση. Έτσι όταν δυο νεαροί, ο Γιάννης Κουτουβός και ο Θανάσης Ραπανάκης φωτογραφίζουν ένα ΑΤΙΑ στην Ακράτα Αχαΐας στις 18 Ιουλίου 1981, αντιμετωπίζουν την παγερή αδιαφορία των μέσων ενημέρωσης, παρότι οι φωτογραφίες είναι έγχρωμες και καλής ποιότητας. Νορβηγοί είχαν προσφέρει μεγάλο χρηματικό ποσό στον Κουτουβό για να πουλήσει το φιλμ, αλλά εκείνος προτίμησε να επιστρέψει στην Αθήνα και να απευθυνθεί σε διάφορες εφημερίδες και περιοδικά τα οποία τον θεώρησαν απατεώνα. Στα Νέα του είπαν χαρακτηριστικά «ωραία λαμπάκια φωτογράφισες».[10] Τελικά απευθύνθηκε στην Ελευθεροτυπία η οποία δημοσίευσε μια από τις φωτογραφίες και τη σχετική είδηση στις αρχές Σεπτεμβρίου.[11]
Το 1982 θα κυκλοφορήσει το βιβλιαράκι Υπάρχουν UFO; του Απόστολου Φράγκου[12] ο οποίος μέσα σε 84 σελίδες αναλύει «τα βαθύτερα αίτια της πίστεως στο φαινόμενο των UFO». Και καταλήγει. «Είνε χαρακτηριστικό φαινόμενο του ανθρώπου της εποχής μας που έχει χάσει τον σωστό μεταφυσικό του προσανατολισμό και κυριαρχείται από το πνεύμα της αποστασίας, το ότι είνε πρόθυμος να πιστεύη και να παραδέχεται χωρίς δυσκολία κάθε είδους παραδοξολογίες, ακόμη και παραλογισμούς και να αποκρούη την Χριστιανική Πίστι. Και είνε πράγματι εκπληκτική η ευκολία πολλών ανθρώπων […] στο να πιστεύουν σε φανταστικά και παράδοξα, φυσικά δήθεν, φαινόμενα όπως τα UFO [….] ενώ ταυτόχρονα δεν παραδέχονται ούτε πιστεύουν στα θαύματα που περιγράφονται στην Αγία Γραφή». Και καταλήγει (φυσικά) με διάφορα αναπόφευκτα εδάφια της Βίβλου.
Η μεταστροφή της τάσης είναι εμφανής και στα μέσα ενημέρωσης –που τότε οι έντυπες εφημερίδες κατείχαν τη μερίδα του λέοντος. Στις σπάνιες περιπτώσεις που αναφέρονται εμφανίσεις, ή εμπειρίες ΑΤΙΑ, το θέμα γελοιοποιείται άμεσα ή έμμεσα. Είναι χαρακτηριστικό ένα δημοσίευμα της εφημερίδας Το Βήμα, από το 1983 που φανερώνει όχι μόνο την ασχετοσύνη των δημοσιογράφων, αλλά και την μόνιμη διάθεση γελοιοποίησης και φτηνού πνεύματος.
Οι ξένες δυνάμεις ανέκαθεν εποφθαλμιούσαν την εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας […] Για ένα πράγμα όμως δεν πρέπει να ανησυχούμε. Η εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας δεν κινδυνεύει καθόλου από... εξωγήινους. Δεκαετίες τώρα ολόκληρες οι εξωγήινοι και τα UFO τους, αγνόησαν προκλητικά την Ελλάδα. Στα τελευταία 20 χρόνια μόνο ένα ανεξήγητο φαινόμενο φάνηκε στον ελληνικό εναέριο χώρο. Φαίνεται πως είτε δεν ενδιαφέρονται για την Ελλάδα, είτε σέβονται το FIR.
Ο… πλήρως ενημερωμένος δημοσιογράφος παραπέμπει σε μια έρευνα που έκαναν οι υπεύθυνοι σε πύργους ελέγχου 10 ευρωπαϊκών χωρών από την οποία συνάγεται ότι η μοναδική ελληνική περίπτωση ήταν μία που συνέβη το 1980. «Από τότε κανένα φωτεινό αντικείμενο δεν μας ενόχλησε. Ούτε βέβαια και παλαιότερα. Πολλοί όμως Έλληνες, βεβαιώνουν αστυνομικές πηγές, τηλεφωνούν στην Αστυνομία για να καταγγείλουν ότι είδαν διαστημόπλοια στον Αττικό κυρίως ουρανό. Το 1982 η αστυνομία δέχθηκε 45 τηλεφωνήματα για UFO και 56 το 1981. Όλοι ορκίζονταν ότι είδαν διαστημόπλοια να οργώνουν τον ουρανό. Κανένας δεν έδωσε ποτέ σημασία στις καταγγελίες αυτές».[13] Προσέξτε τη χρήση της λέξης «καταγγελία» -που παραπέμπει σε παράνομη ή κατακριτέα πράξη.
Ένας άλλος οπαδός της Δαιμονικής Υπόθεσης περί ΑΤΙΑ «ξεσπαθώνει» το 1985 με ένα βιβλιαράκι 40 σελίδων που έχει εκδοθεί (αναμενόμενα) από την Αποστολική Διακονία.[14] Τα ΑΤΙΑ πιθανόν είναι «μεγάλα σημεία από τον ουρανό […] όχι μόνο ως φυσικά φαινόμενα, αλλά και προκαλούμενα άμεσα από το διάβολο: φανταστικές εμφανίσεις UFO και εξωγήινων»[15] Και παρακάτω: «Βλέπουμε λοιπόν ότι ο διάβολος ξέρει πάντα να εκμεταλλεύεται τις παρουσιαζόμενες ευκαιρίες. Έτσι και στην περίπτωση των UFO. Είτε υπάρχουν, είτε δεν υπάρχουν, αυτός μπορεί να πετύχει το στόχο του: την απομάκρυνση από την Εκκλησία και την απώλεια»[16]. Και ο συγγραφέας επισημαίνει ότι «ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος θεοποιήσεως των εξωγήινων και υπεύθυνος βεβαίως γι αυτή την αντιθεολογία δεν είναι άλλος από τον διάβολο».[17]
Στη δεκαετία του 1980, η ξηρασία του χώρου σε ό,τι αφορά τον περιοδικό τύπο διακόπτεται από μια τονωτική «βροχή» με τη μορφή του περιοδικού Ανεξήγητο, που ξεκινά να εκδίδεται ως αυτόνομο περιοδικό, ανεξάρτητο από την ξενόγλωσση έκδοση Unexplained του οποίου αρχικά αποτελούσε την ελληνική μετάφραση. Το πρώτο τεύχος κυκλοφορεί το Μάιο του 1984, με αρχισυντάκτη τον Τάσο Πανά. Το Ανεξήγητο αυτοπροσδιορίζεται ως «επιθεώρηση των μυστηρίων της σκέψης, του χώρου και του χρόνου» και κατά καιρούς φιλοξενεί άρθρα περί ΑΤΙΑ και εξωγήινης ζωής.
Μια άλλη μικρή «όαση» την εποχή εκείνη αποτέλεσε η ραδιοφωνική εκπομπή του σκηνοθέτη και ραδιοπαραγωγού Γιώργου Πήττα, με τίτλο Στα Μονοπάτια του Γαλαξία, που ξεκίνησε το 1982, μεταδιδόταν τα μεσάνυχτα κάθε Δευτέρας από το Πρώτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ και θα συνεχιζόταν έως το 1987. Αρκετές εκπομπές αναφέρονταν (και) σε ουφολογικά θέματα. Ο Πήττας θυμάται: «Όλα – στόχευαν στον ερεθισμό της φαντασίας, στην αντίληψη πως όλα έχουν αμέτρητες όψεις, πως πάντα υπάρχει παραπέρα, πιο πέρα, πως η αντίληψη μας μπορεί να δονηθεί από το σύμπαν και να επικοινωνήσει».[18]
[1] Κάποια στοιχεία από τις αρχικές ουφολογικές αναλύσεις της ΠΕΕΑΦ αναφέρονται στο Κεφάλαιο 5.
[2]Προσωπική επικοινωνία με τον Σταύρο Χατζόπουλο (25.5.26)
[3]Δυστυχώς τα ηλεκτρονικά και έντυπα αρχεία της ΠΕΕΑΦ χάθηκαν κατά την διάρκεια πολλαπλών μετακομίσεων του Κέντρου Εξωβιολογικών Ερευνών. Το ίδιο δυσάρεστο φαινόμενο επαναλήφθηκε και με τα αρχεία του Σωκράτη Αικατερινίδη (ο οποίος απεβίωσε στις 24.12.2005).
[4]UFO-Ιπτάμενοι Δίσκοι, τ. 11, Νοέμβριος 1979, σελ. 39.
[5]UFO-Ιπτάμενοι Δίσκοι, τ. 12, Δεκέμβριος 1979, σελ. 25. Παρά την ανακοίνωση, δυστυχώς ο Φαέθων δεν έγινε ποτέ επίσημο σωματείο.
[6]UFO-Ιπτάμενοι Δίσκοι, τ. 13, Ιανουάριος 1980, σελ. 3
[7]Το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε το Μάρτιο του 1981
[8]Αστρική Επαφή-UFO, τ. 10, Δεκέμβριος 1981, σελ. 2
[9]Αστρική Επαφή-UFO, τ. 23, Ιανουάριος 1983, σελ. 2
[10]Μάκης Ποδότας, UFO: Φάκελος Ελλάδα, σελ. 66.
[11]«‘Στενή επαφή’ με εξωγήινους», Ελευθεροτυπία 7.9.1981.
[12]Αναφέρεται ως «Γενικός Γραμματεύς του Επιστημονικού Ομίλου Ερευνών του Διαστήματος» ενώ το βιβλίο εκδόθηκε υπό την αιγίδα της χριστιανικής Αδελφότητας «Σταυρός».
[13]«Προκλητικά αδιαφορούν», Βήμα 22.5.1983.
[14]Ιωάννης Κοστώφ, Υπάρχουν Εξωγήϊνοι;
[15]Ως ανωτέρω, σελ. 18
[16]Ομοίως, σελ. 30
[17]Ομοίως, σελ. 37
[18]Προσωπική επικοινωνία, 26.5.2026
Την ίδια περίπου εποχή, συγκροτείται μια ακόμα σημαντική ομάδα έρευνας. Ο Σύλλογος Ερεύνης Σύμπαντος & Εξωγήινου Πολιτισμού (ΣΕΣΕΠ) ιδρύθηκε στις 14 Απριλίου 1984 και νομιμοποιήθηκε ένα μήνα αργότερα ως επίσημος σύλλογος, με επιχορήγηση μάλιστα από το υπουργείο Πολιτισμού & Επιστημών. Ιδρυτής του ήταν ο Γιώργος Καρποδίνης. Στον ΣΕΣΕΠ «συσπειρώθηκαν» διάφοροι ερευνητές, όπως οι Σωκράτης Αικατερινίδης, Μάκης Ποδότας, Αθανάσιος Πουρναρόπουλος, Λευτέρης Σαραγάς, Παναγιώτης Παππάς, Κωνσταντίνος Γεωργανάς, Νίκος Τριάντης, Νώντας Λάσκος κ.α. Το Δεκέμβριο του 1986 ο ΣΕΣΕΠ ανακοίνωσε ότι διέθετε πλέον και γραφεία-εντευκτήριο καθώς επίσης και αίθουσα προβολών-διαλέξεων, ζητώντας τη συμπαράσταση όλων των ενδιαφερομένων ατόμων ή/και φορέων. Στην μεγάλη αίθουσα (εμβαδόν 300 τ.μ.), που βρισκόταν στην Πατησίων 158 πραγματοποιήθηκαν δεκάδες εκδηλώσεις-ομιλίες τα επόμενα χρόνια, μεταξύ των οποίων και αρκετές σχετικές με την ουφολογία. Ο ΣΕΣΕΠ θα έδρευε εκεί μέχρι το 1990, οπότε η έδρα του μεταφέρθηκε στην οδό Τήνου 12.
Το Μάρτιο του 1987 ανακοινώθηκε από τον Σωκράτη Αικατερινίδη η δημιουργία της Κοσμικής Επαφής, ενός νέου συλλόγου έρευνας και μελέτης ανεξήγητων φαινομένων. Ο ίδιος δήλωσε πως «για το σκοπό αυτό διαμορφώνουμε τον κατάλληλο χώρο στον οποίο ήδη υπάρχει βιβλιοθήκη και έκθεση με τα σχετικά θέματα». Όμως, όπως όλα δείχνουν, τελικά η κίνηση αυτή δεν ευοδώθηκε.[1]
Το φθινόπωρο του 1989 ξεσπά ένα τεράστιο κύμα εμφανίσεων ΑΤΙΑ τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα. Το εκκρεμές έχει αλλάξει πάλι πορεία. Η αντιμετώπιση από τις εφημερίδες (και τους επιστήμονες του κατεστημένου) δεν συνοδεύεται πάντα από ειρωνεία. Ιδιαίτερα με αφορμή την αναφορά για προσεδάφιση ΑΤΙΑ και απόβαση γιγάντιων ανθρωποειδών με ένα μάτι στο Βορόνεζ της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς επίσης και ότι το γεγονός το είχε ανακοινώσει το ίδιο το κρατικό πρακτορείο ΤΑΣΣ, τα σχετικά άρθρα πληθαίνουν στις ελληνικές εφημερίδες. «Στην Ελλάδα, όπου επίσης έχουν αναφερθεί κατά καιρούς παράξενες εμφανίσεις ‘τρίτου τύπου’ ερευνητές του Ευγενίδειου Ιδρύματος αντιμετωπίζουν τις σχετικές περιγραφές με άκρα δυσπιστία δεν αποκλείουν όμως όλοι ‘κάτι να υπάρχει σε όλα αυτά’ […] …το αίνιγμα […] παραμένει…».[2] Διαπιστώνεται επίσης ότι «…υπάρχουν ορισμένα στοιχεία ατράνταχτα και αναμφισβήτητα που μας καλούν να αναθεωρήσουμε πολλές από τις ως τώρα αντιλήψεις μας για τη μοναδικότητα του ανθρώπου στο Σύμπαν…».[3]
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ίδιος ο «αρχιερέας» της απόρριψης των ΑΤΙΑ, ο διευθυντής του Ευγενίδειου Πλανητάριου, Διονύσης Σιμόπουλος (1943-2022), που στο παρελθόν ουκ ολίγες φορές κατακεραύνωσε την ουφολογία, δηλώνει μεν σε συνέντευξή του ότι οι «επισκέψεις εξωγήινων στη Γη μας είναι μάλλον απίθανες», αλλά στην ερώτηση της δημοσιογράφου «απίθανες αλλά όχι αδύνατες;», απαντά: «Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε τίποτα».[4]
Στις 17 Οκτωβρίου 1989 επισκέπτεται την Αθήνα ο Γάλλος επαφικός Κλωντ Βοριλόν, γνωστότερος και ως Ραέλ, ο οποίος έχει ιδρύσει μια οργάνωση που μιάμιση δεκαετία αργότερα θα προκαλέσει σάλο με τους ισχυρισμούς της ότι είχε πραγματοποιήσει την πρώτη κλωνοποίηση ανθρώπου. Ο Ραέλ θα πραγματοποιήσει ομιλία σε κεντρικό αθηναϊκό ξενοδοχείο στην οποία συρρέουν εκατοντάδες άτομα. Το μήνυμα του Ραέλ είναι κάτι αντίστοιχο με εκείνο του Έριχ φον Νταίνικεν, που είχε συγκεντρώσει ακόμα μεγαλύτερα πλήθη στην έλευσή του στην Αθήνα δέκα χρόνια πριν, αλλά με ψευδοθρησκευτικό αντί ψευδοεπιστημονικό μανδύα. Λίγες βδομάδες αργότερα το Τείχος του Βερολίνου θα πέσει βάζοντας συμβολικό τέρμα στον Ψυχρό Πόλεμο και εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή. Σύντομα ο προβολέας της δημοσιότητας θα φύγει από το θέμα των ΑΤΙΑ –για να ξαναγυρίσει παροδικά πάλη την επόμενη χρονιά εξαιτίας ενός μίνι-κύματος το Σεπτέμβριο του 1990.
Η έγκριση των αδειών για δημιουργία ιδιωτικής τηλεόρασης είναι το σημαντικότερο γεγονός του 1989 σε ό,τι αφορά την περαιτέρω διαμόρφωση της εικόνας περί ΑΤΙΑ (αλλά και παραφυσικών φαινομένων γενικότερα) την οποία θα προσλαμβάνει το κοινό. Η κίνηση αυτή θα αλλάξει ριζικά το χώρο, όχι μόνο σπάζοντας το μονοπώλιο της κρατικής τηλεόρασης, αλλά και «οπτικοποιώντας» τις ειδήσεις. Αυτό με τη σειρά του θα έχει τεράστιες επιπτώσεις.
Σχεδόν σαράντα χρόνια χωρίζουν την εποχή εκείνη από το σήμερα. Η Συναινετική Πραγματικότητα άλλαξε άρδην αυτή την περίοδο, αλλά με τρόπο που δεν θα ήταν ποτέ δυνατός την εποχή της σχεδόν αποκλειστικά έντυπης φάσης των μέσων ενημέρωσης. Η ιδιωτική τηλεόραση και αργότερα η έλευση του Διαδικτύου θα δημιουργήσουν εντελώς νέες παραμέτρους και προοπτικές. Η ίδια η ουφολογία θα μεταλλάξει κι αυτή προσαρμοζόμενη στα νέα δεδομένα, ενώ γνωρίζει νέα περίοδο άνθησης με νέες ομάδες έρευνας, νέους τίτλους εντύπων (περιοδικών και βιβλίων) αλλά και εκπομπές στο ραδιόφωνο και σε τηλεοπτικά κανάλια (και πολύ αργότερα στο Διαδίκτυο).
Αυτή είναι όμως μια άλλη ιστορία που θα πρέπει να τεκμηριωθεί επαρκώς…
[1]Σωκράτης Αικατερινίδης, επιστολή στο Ανεξήγητο, Μάρτιος 1987, σελ. ΕΣ5
[2]«Από τον Άρνολντ στους ‘γίγαντες’ του Βορονέζ», Τα Νέα, 12.10.1989.
[3]«UFO: Φαντασία και αλήθεια», Τα Νέα, 16.10.1989.
[4]Χαρά Τζαναβάρα, «Πίστη και όχι γνώση η ουφολογία – Τι λέει ο καθηγητής Διονύσης Σιμόπουλος», Τα Νέα, 15.10.1989
Εν είδει επιμύθιου…
Επειδή η ιστορική τεκμηρίωση της ελληνικής ουφολογίας, ειδικά στην περίοδο που αναλύσαμε εδώ, είναι ανεπαρκής κι επειδή το χρονικό χάσμα που μας χωρίζει πλαταίνει ολοένα με όλες τις δυσάρεστες αλλά αναπόφευκτες συνέπειες (οι παλιοί ερευνητές και οι έχοντες άμεση γνώση φεύγουν σιγά-σιγά από τη ζωή…), είναι επόμενο το κείμενο να έχει ελλείψεις, ανακρίβειες, ή ακόμα και σφάλματα. Ελπίζουμε να υπάρξει σχετική ανατροφοδότηση (φήντμπακ στα νεοελληνικά!) που θα επιτρέψει την δημιουργία μιας πληρέστερης εικόνας και την διασαφήνιση της ιστορικής πραγματικότητας.